5.9 Сурет – бір кабельді (а) және екі кабельді (б) жұмыс кезінде цтж арасындағы өзара әсер

Бұл жағдайда Р_пп = Р_пер-А_д + 10lgN, мұндағы А_д – жолдың алыс шетіндегі өтпелі өшу. Онда регенератордың бөгеуілдерге тұрақтылығы А_{з пп} = Р_пр — Р_пп = А_б._д — α(0,5f_t) I_рег — 10lgN, мұндағы

А_бд – қолданылатын ЦТЖ түріне қарай жолдың жақын немесе алыс шетіндегі өшу. Бұдан

А_д > А_б болғандықтан, екі кабельді жүйені қолданғанда регенерациялау учаскесінің ұзындығы бір кабельді жүйені қолданған кездегі ұзындықтан артық болады.

Бір қатар жағдайларда, мысалы ҚТЖ (ГТС) кабельдерін тығыздағанда, АТС арасында қосу жолдарын ұйымдастырғанда, бір кабельді ЦТЖ кезінде I_рег ұзындығын арттырғанда регенераторларды шахмат тәртібімен орналастырған жөн (5.10 - сурет). Мұнда өтпелі өшу төмендегі формула бойынша анықталады:

Әр түрлі бағыттарда жұмыс істейтін регенераторларды регенерациялық учаскелердің тура ортасына орналастыру неғұрлым оптималды болып табылады. Егер регенерациялау учаскесі I₁ және I₂ (I₁ < I₂) екі бөлікке бөлінген болса,онда A_ш = А_б + α(0,5f_t)I₁.

5.10 Сурет – қрп (нрп) шахмат тәртібі бойынша орналастырғанда цтж арасындағы өзара әсер лекция №6 Цифрлық телекоммуникациялық желілер

1. Цифрлық желілерге өту

2. Цифрлық телекоммуникациялық жүйелердің түрлері

3. Плезиохрондық цифрлық иерархия

Аналогты тарату жүйелерін олап табу және оларды жетілдіру өз кезеңінде байланыс техникасында үлкен рөл атқарды. Бірақ аналогты техниканың соның ішінде арна түзуші аппаратураның әрі қарай дамуы қазіргі кезде бәсеңдеді. Себебі шекті және экономикалық тұрғыдан толығымен ақталған параметрлер толығымен алынған және оларды әрі қарай жетілдіру қиынға соғады. Цифрлық арна түзуші аппаратураға өту теориялық алғы шарттар мен техникалық мақсатқа сәйкестіліктің нәтижесі болып отыр.

Цифрлық арналар амплитудалық-жиіліктік бөгеуілдер мен бұрмаланулардың жоқ болуымен сипатталады, себебі байланыс жолы бойымен өткен кезде бұрмаланатын импульстердің параметрлерін қалпына келтіру үшін регенерациялау принципі қолданылады. Бұл ұзындығы үшкен болатын жоғары сапалы байланыс арналарын ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Жаңа, үнемі жетілдірілетін элементтік базаның арқасында арна түзуші аппаратура неғұрлым қарапайым, ал оның блоктары кішігірім және әмбебап болды. Тарату жүйелерінің өздері көп баптауды талап етпейді.

Әрбір төмен жылдамдықты арнадан ақпаратты топтағанда арналар уақыт осі бойымен кезекпен оранласып ортақ жоғары жылдамдықты ағынды түзеді, яғни әрбір арнадан ақпараттық символдарының циклдік таралуы жүзеге асырылады. Әрбір циклдың (ФРЕЙМНІҢ) құрылымы қатал түрде анықталған. Циклдің ұзақтығы 125 мкс (8 кГц дискреттеу жиілігіне сәйкес келеді). Толық цикл белгілі бір арналық интервалдарға – таймслоттарға бөлінеді. Біріктірілетін әрбір N арна үшін арналық инетрвал АИ (таймслот) бөлінеді. Бұл таймслот ішінде тарату моментіндегі арнаның күйін сипаттайтын кодтық топ таралады. Ақпараттық арналық сигналдармен бірге цикл ішіне синхрондау импульстері мен үйлестіруші бұйрықтар, сонымен қатар бақылау және басқару сигналдары – ҚЫЗМЕТТІК сигналдар енгізіледі. Қызметтік сигналдар барлық арналарға жалпы сигналдар ретінде (синхронизация, телебақылау, үйлестіру бұйрықтары), сондай-ақ әрбір жеке арна үшін егізілуі мүмкін. Цмклге қосымша, бірақ ҚАЖЕТТІ символдарды енгізуден оның ұзақтығы кб/с-қа артады. Мысалы 64 кб/с 30 арнаның жылдамдығы

30 × 64 = 1920 кб/c.

Осы 30 арна үшін қосымша екі арнаны тарату қажет 2 × 64 = 128 кб/с. Нәтижесінде ИКМ-30 – да ағын жылдамдығы 1920 + 128 = 2048 кб/с болады, бұл біріншілік топтаудың жылдамдығы болып табылады, яғни ИКМ-30 да 30 ақпараттық және 2 қосымша арналық интервалдар таратылады.

Иерархия бойынша мультиплекстеу сатысы неғұрлым жоғары болған сайын, соғұрлым фрем ішіндегі позициялар саны көп болуы тиіс, сондықтан топтық сигналдарды тарату жылдамдығы 64 кб/с арналық жылдамдықтардың қарапайым қосындысына тең болмайды. Сонымен, цикл ішінде (фреймде) синхрондау сигналдары, ақпараттық сигналдар, басқару сигналдары, байқылау және тағы басқа қосымша сигналдар үшін позициялар боуы тиіс. Бұл сигналдар бит бойынша немесе код бойынша үлестірілуі мүмкін. Позициларды фрейм бойынша үлестіргенде келесі прициптерді ұстанады:

1. Синхрондау символдары жақсы ажыратылуы тиіс және синхронизм жоғалған кезде синхроимпульстер тез табылуы тиіс. Жалпы жағдайда синхроимпульстер шоғырланған сигналдар тобы ретінде циклдің белгілі бір слотында орналасады.

2. Жылдамдықтарды үйлестіру, басқару және тағы басқа бұйрықтар (яғни басқару және әсерлесу сигналдары БӘС) олардың маскималды бөгеуілдерге тұрақтылығы қамтамасыз етілетіндей орналасуы тиіс. Оларды шоғырланған бөгеуілден ажырату үшін цикл бойынша бірқалыпты үлестіреді, бірақ кейде оларды топ ретінде белгілі бір слот ішінде таратуы мүмкін.

3. Синхронизм жоғалған кезде оны қалпына неғұлым тез келтіру үшін циклдің ұзақтығы минимал болуы тиіс.

4. Циклдің құрылымы жүйеге синхронды және асинхронды тәртіп бойынша жұмыс істеуге мүмкіндік беруі тиіс.

Басқару және әсерлесу сигналдары N арнаның әрқайсысы үшін ақпараттық сигналдардаң гөрі сирек таратылуы мүмкін. Мысалы, әрбір цикл ішінде БӘС сигналын тек кезекпен бір арна үшін тарату, немесе кезекпен бірден екі арна үшін тарату. Яғни барлық раналар үшін БӘС-ті тарату үшін N немесе N/2 цикл қажет. Циклдердің мұндай тобы СВЕРХЦИКЛДІ (мультифреймді) құрайды. СВЕРХЦИКЛДІҢ бірінші циклінің ішінде БӘС сигналдарының орынына СВЕРХЦИКЛДІК синхрондау сигналы таратылады. Сондықтан сверхциклдің ішінде қосымша бір цикл болады. Циклдерді сверхуик ішіне енгізу оларды қабылдау жағында дұрыс үлестірілуіне мүмкіндік береді.

Мысалы, ИКМ-30-да қолданылатын циклдің құрылымын қарастырайық. Бұл жүйеде ұзақтығы 125 мкс болатын цикл 32 бірдей арналық интервалға (слотқа) бөлінеді. Деректерді тарату үшін 8-разрядтық код қолданылады (дискреттеу жиілігі 8 кГц). Әрбір цикл ішінде БӘС бірден екі арна үшін таратылады (N/2). ИКМ-30 30 телефондық арнаны біріктіретіндіктен, сверхциклдің ішінде N/2 + 1 = 16 цикл болады. Әрбір циклдегі бірінші слот циклдік синхрондау сигналдарына, ал 16-шы слот БӘС сигналдарына арналған, олардан басқа 30 слот ішінде ақпарат таратылады. Сонымен, 32 АИ әрбір цикл ішінде. ИКМ-30 жүйесіндегі тарату жылдамдығын оңай есептеуге болады:

8_{кГц дискр} × 8_разр × 32_АИ = 2048 кбит/с – біріншілік тығыздаудың жылдамдығы.

Синхрондау сигналдарының (СС) құрылымы және разрядтарының саны тарату-қабылдау жүйесінің синхронизм күйінде болу уақыты үшін және синхронизмді жоғалтқан кезде оны қайта қалпына келтіру уақыты үшін маңызды болады. СС сигналдарының кодтық топтары басқа АИ-лардың кодтық топтарынан өзгеше болуы керек. Критикалық нүктелер ұғымының негізінде СС үшін неғұрлым орынды кодтық топтарды алуға болады. Критикалық нүкте – бірдей логикалық «0» және «1» қайталану нүктелері. Мысалы, егер кодтық топтың құрамында «d» символ болса, онда:

тобының бір критикалық нүктесі бар. Жаңа «0» алдыңдағы соңғы «1» .