Мемуарная літаратура

Праяўленне цікавасці да лёсу асобнага чалавека як характэрная рыса эпохі Рэнесансу. Першыя творы мемуарнага жанру ў шматмоўнай беларускай літаратуры: “Дзённік падарожжа ў Італію” Ю.Радзівіла, вершаваная аўтабіяграфія М.Стрыйкоўскага “Пра сябе і прыгоды свае ў размаітых краінах”, “Хроніка сям’і Уніхоўскіх”. Г.Пельгрымоўскі – пачынальнік “маскоўскай тэмы” ў гісторыка-мемуарнай літаратуры: празаічны “Дыярыуш пасольства да вялікага князя маскоўскага ў 1600-1601гг.”.

Мікалай Крыштаф Радзівіл (1549-1616)

Нясвіжская лінія Радзівілаў. Пераход у каталіцызм сыноў Мікалая Радзівіла Чорнага. Уплыў П.Скаргі на асобу М.К.Радзівіла Сіроткі. Літаратура і падарожжы ў жыцці Радзівілаў.

“Перыгрынацыя, або Паломніцтва ў Святую Зямлю” (1584-1601) – ад паломніцкай да падарожнай літаратуры. Гісторыя напісання, публікацыі і шматлікіх пазнейшых выданняў “Перыгрынацыі…”М.К.Радзівіла. Прычыны папулярнасці твора ў еўрапейскага чытача. Назіральнасць аўтара, эрудыцыя, арыгінальнасць мыслення. Лісты да сябра як удалая форма выкладу матэрыялу.

Фёдар Еўлашоўскі (1546 – каля 1616)

Ф Еўлашоўскі як тыповы прадстаўнік беларуска-літоўскай шляхты. Пераход у кальвінізм, служба пры дварах магнатаў і караля, юрыдычная кар’ера першага баларускага мемуарыста.

“Успаміны…” Творчая гісторыя “Успамінаў” Ф.Еўлашоўскага, адлюстраванне ў іх звестак з 1566 да 1604 гг. Лаканічнасць у перадачы падзеяў, насычанасць яркімі дэталямі з паўсядзённага жыцця мемуарыста і яго акружэння. Праявы аўтарскага псіхалагізму ў характарыстыцы асобаў, якія паўплывалі на лёс Ф.Еўлашоўскага. Адлюстраванне інтымных бакоў жыцця ва “Успамінах”, жаночыя вобразы ў творы. Містыцызм аўтара, маральна-дыдактычная накіраванасць помніка, асаблівасці стылю і мовы.

Эпісталярная спадчына

Эпісталаграфія як жанр і як разнавіднасць гісторыка-мемуарнай літаратуры. Пісанне лістоў у эпоху Рэнесансу. Арыентацыя на антычныя ўзоры. Службовая і прыватная карэспандэнцыя Л.Сапегі, К.Радзівіла Перуна, Я.Хадкевіча.

“Лісты Барбары Радзівіл да Жыгімонта Аўгуста” як прыклад прыватнай перапіскі. Эпісталаграфічны канон і “асабісты код” каханкаў.

“Лісты” Філона Кміты-Чарнабыльскага (1530-1587) як узор службовай перапіскі. Адлюстраванне ў лістах аршанскага старасты крызісу палітычнай улады ў Рэчы Паспалітай напрыканцы ХVІ ст. Дасціпнасць назіранняў аўтара, яго інфармаванасць пра жыццё Маскоўскай дзяржавы. Трапнасць характарыстык асобных дзеячаў у данясеннях панам Рады Вялікага княства Літоўскага. Стылістычная адметнасць лістоў Ф.Кміты-Чарнабыльскага.

Узнікненне школьнага тэатра і драматургіі

Тэатр Віленскай езуіцкай акадэміі – першы школьны тэатр у Вялікім княстве Літоўскім. Тэатр як сродак навучання і выхавання. Важнейшыя нагоды арганізацыі тэатральных прадстаўленняў. Еўрапейскія традыцыі і мясцовы каларыт першых езуіцкіх спектакляў, поспех у гледачоў. Віленскі перыяд творчасці Гжэгажа Кнапія: “Філапатэр…”,”Феліцыта…”. Жанрава-стылёвыя асаблівасці п’ес Г.Кнапія і езуіцкай драматургіі позняга Рэнесансу.

Каспар Пянткоўскі (1554-1612)

Віленскі перыяд пісьменніка. Тэматычная разнастайнасць школьных дыялогаў К.Пянткоўскага. Дэмакратычнае гучанне “Дыялога пра мір для караля Стэфана” (1582), шырокі грамадскі рэзананс прадстаўлення. Праблемы з цэнзурай.

“Цімон Гардзілюд” (80-я гг. ХVІ ст.) Філасофскі змест і інтэрмедыйная аснова п’есы, вобразы мізантропа-філосафа, ганарлівага шляхціца і кемлівага шаўца-русіна. Ідэйна-мастацкія прычыны выкарыстанне беларускай мовы ў школьнай драматургіі.