Абылай хан

1711 жылы Туркистан каласында дуниеге келди. Онын азан айтып койылган аты Абилмансур болатын. Бирак ол Сабалак деген жасырын атпен журуге мажбур болды.

Ол Шыгыстын 7 тилин билген. Онын озинин шыгарган 20 дан астам куии бар. 15 жастан бастап Жонгар согыстарына катыскан.

Султаннын бойы ортадан жогаргы болган. Жауырын какпактай, дене куши зор еди.

1775 жылы ол Туркистан каласында казактын букил 3 жуздин ханы болды.

1759 жылы патша укиметинин акимшилиги Абилмамбетти тагынан тайдырып, онын орнына Абылай ханды усынды, бирак ол конбеди.

1741 жылы казактарга карсы жонгарлар тагы жорык жасады.

1742 жылы Галдан – Церенге жиберилген майор Миллер елшилиги жонгарларга ауыз еки кокан – локы жасаумен, «жаксы корши» болып тату туруга тилек билдирумен шектелди.

1755 жылы Цин императоры Жонгарияга елеули аскер кушин киргизди. Бир кездеги куатты Амирсана Ресей мемлекетинин камкорлыгына умит артып, Сибирге кашып баруга мажбур болды. 1758 жылы Жонгарияны Кытай армиясы тугелде багындырып алды. 1 млнга жуык калмак кыргынга ушырады. Жонгарлардын тири калган аз гана тобы Едилдин томенги сагасындагы оздеримен туыстас торгауыт калмактарга карай кашты.

1756 жылдын коктеминде казак жасактары Кытай аскерлерине карсы Жонгариянын ишки болигине жорык жасап, терен енип кетти.

Кытайдын Шыгыстан келе жаткан аскерине Амирсана мен Кожаберген батыр бастаган бириккен казак жонгар жасактары карсы шыкты.

Онтустик жактан келе жаткан аскерге Абылай мен Богенбай батыр бастаган жасактар карсы аттанды.

1757 жылы жазында Тарбагатай тауынын солтустик силемдеринде Кытай аскерлеримен Абылайдын жаужурек косындары арасында ен сонгы ири шайкас болып отти.

1761 жылы Кытай богдыханы казактардын Аягоз озенин онтустик жагына карай кошип – конуына тиым салатына туралы жарлык шыгарды.

1767 жылы Кытай жагы Тарбагатай аймагындагы жане Иле озени бойындагы жайылымдарды казактардын пайдалануына руксат етуине мажбур болды.

18 гасырдын аяк кезинде Орта жуз бен Уллы жуз казактарынын 1 болиги Кытайдын кол астына отип, Синьцяньдангы шоби шуигин жайылымдарга жайгасты.

18 гасырдын 60-70 жылдарында казактардын Алатау кыргыздарымен карым-катынасы едауир курделене тусти.

1765 жылы Абылай кыргыздарга карсы озинин 1ши жорыгына шыкты.

1770 жылы Абылай кыргыздарга 2ши жорык жасады.

1779 жылы Абылай кыргыздарга 3ши жорык жасады.

1781 жылы Абылай хан Ташкенттен Туркистан каласына келе жатканда дуние салып, Кожа Ахмет Йасауи кесенесине жерленген.

Абылайдын артында 30 улы жане 40 кызы калган.

Онын артынан мурагери Уали билик жургизе алмады.

1765 жылы кантарда 2 султан, 19 старшын жане 120 мыннан астам казак, 2 Екатерина атына отиниш жолдап, оздерин орыс империаторына тикели багынатын етип кол астына кайтадан алуды сурады.

1788 ж. – 1798 ж. Ертис бойындагы казактардын онын он жагалауындагы кошип-конган жерине кайтадан баруына руксат етилди.

Абылайдын атын типти сибир казактарынын уран ретинде пайдаланатыны туралы А.Бокейханов жазып калдырган.

Кокшетаудын етегинде Абылайханнын курметине алып ескерткиш стела орнатылган.

Богдыхан-Кытай императорынын монгол тилиндеги аты.

Бухар жырау Калкаманулы (1693-1787)

Уали Абылайханулы билик еткен жылдары 1781-1819

Амирсана (1722-1757) жонгар нояны.

Е,Пугачев бастаган шаруалар котерилиси

1765 ж Ертис озенинин бойындагы шекара шебинде ени 10 шакырымдык алкаптын бойынан отуге тыйым салды7

1771 ж Едил мен Жайык аралыгындагы калмактардын улкен бир болиги оздеринин тарихи отанына Жонгариянын канырап бос калган жерине кош бетин тузеди,

1752-1755 ж патша укимети Орта жуз казактары емин-еркин кошип-конып журген Жанаесил аймагын басып алды,

1773 ж Е,Пугачев Киши жуздин коши-кон аумагында купия турде болып кайтты7

Казактардан куралган жасак командири болган атаман Андрей Овчинников Жайык казактары атты аскер полки курамында шайкасты,

Нуралы хан карамагында 1000 сарбазы бар колымен Жайык каласына келип, Е,Пугачевке кызмет етуге аркашан азир екенин билдирген. Бирак кейинирек еки жакка да косылмайтын бейтарап саясат устанды.

1773 ж казактар Орынбордан Гурьевке днйинги барлык аскери бекинистерди коршауда устап турды.

Казак котерилисшилеринин жасактары 1773 жылгы казаннан 1774 жылгы наурызга дейин Орынборга тикелей шабуыл жасауга катысты,

Калага тикелей шабуыл жасауда Досалы султан баскарган, курамында 200 сарбазы бар аскери ерекше козге тусти.

Ералы, Досалы, Айшуак, Сейдалы султандар Е. Пугачевти колдады.

Е. Пугачевтин жакын сериктери казак атаманы Толкачев, татар Тангаев.

Е. Пугачев Башкуртстанга шегинип кеткеннен кейин, казак жастарынын бир болиги Жайык бойындагы далаларда калып койды.

Орта жуз казактары Губерлинская бекинисин басып алуга катысты. Орск бекиниси бес кун бойы котерилисши казак жасактарынын коршауында калып койды.

1774ж жазында Орта жуз казактарынын жасактары Алабуга дала бекинисин толык талкандады. Ол Зверноголов жане Петропавл бекинистеринин ортасында болатын.

1774ж жазында казактар шекара шебтериндеги бекинистерге 240 рет шабуыл жасады.

1774 ж тамызда Царицын тубинде Пугачев ойсырай женилди. Е. Пугачев Маскеуде катан жазаланды.

Коктемирдин «Козге коринбейтин козгалысы » деген атка ие болды.

Коктемир деген киси халыкты Е. Пугачев тири дегенге сендиргиси келди.

1776 ж жазына карай казак даласында тыныштык кайта орнады.

1782 ж Орынбор олкесинде казактарды баскару ушин Шекаралык экспедиция курылды.

1775 ж Жайык озенинин аты Орал болып озгертилди

III Петр Федорович (1728-1726) – Ресей императоры, I Петрдин немереси

Пугачев Емельян Иванович (1742-1775)- Дон казагы, 1773-1775 жылдагы аса ири шаруалар котерилисинин басшысы.