Основні типи підрядних речень, що вводяться сполучником ut

Типи речення	Сполучник	Спосіб	Час	Приклади
підрядні мети	ut, ne (finale)	coniunctivus	praesens imperfectum	Do, ut des. Dedi, ut dares.
підрядні додаткові
а) після verba studii et voluntatis	ut, ne (obiectivum)	coniunctivus	praesens imperfectum	Rogo, ut (ne) venias. Rogavi, ut (ne) venires.
б) після verba timendi	ne (небажання) ut (бажання)	coniunctivus	praesens imperfectum	Timeo, ne veniat. Timebam, ut veniret.
в) після verba impediendi	ne, quominus, quin	coniunctivus	praesens imperfectum	Impedio, ne veniat. Non impedio, quin veniat. Impedivi, ne veniret. Non impedivi, quin veniret.
г) після verba dubitandi	quin	coniunctivus	consecutio temporum	Non dubito, quin id dicat (dixerit, dicturus sit). Non dubitavi, quin id diceret (dixisset, dicturus esset).
д) непряме питання	питальні займенники, прислівники, частки	coniunctivus	consecutio temporum	Scio, quid agat (egerit, acturus sit). Scivi, quid ageret (egisset, acturus esset).
підрядні наслідкові	ut, ut non (consecuti vum)	coniunctivus	praesens imperfectum (perfectum)	Ita me rogat, ut neglegere non possim. Ita me rogabat, ut neglegere non possem.
підрядні підметові (пояснюва льні)	ut, ut non (explicativum) quod (explicativum)	coniunctivus indicati vus	praesens imperfectum	Fieri non potest, ut epistolam tuam non accipiam. Opportune accidit, quod ad me venisti.

Тексти

1. Перекладіть українською мовою і зробіть граматичний аналіз:

І. Quid poetae de feminis sentiat, narratur

Quid Iulia agat, Aemilia Syram rogat. Sed Syra nescit, ubi Iulia sit. Sed ecce Iulia intrat: puella tristis est, manu tabulas tenet. Aemilia filiolam rogat, cur tristis sit. Iulia respondet Titum sententias quasdam poetarum scripsisse, quibus poetae mulieres et puellas castigent. Itaque puella matrem rogat, sitne verum feminas omnes malas esse. Aemilia ridet et: “Recita? – inquit, - sententias illas, ut ego quoque cognoscam, quid poetae de feminis sentiant”. Iulia matri paret et recitat:

Varium et mutabile semper femina.

Verba puellarum foliis leviora caducis.

Intolerabilius nihil est, quam femina dives.

Plautus dicit duas mulieres peiores esse, quam unam.

Mobilior ventis est femina.

Mulier numquam tacet.

Plauti verba quoque memoria tene mulierem multiloquam esse.

Catulli etiam verba legas:

“Crede mihi, mulier cupido quod dicit amanti,

In vento et rapida, scribere oportet aqua!”

Femina saepe vincit, nam “preces et lacrimae sunt arma feminae”.

Aemilia ridet et: “Poetae, - inquit, - qui comoedias et satiras scribunt, vitia hominum irrident, non solum feminarum, sed etiam virorum. Scriptores etiam de multis feminis bonis et honestis enarrant. De Cornelia, Gracchorum matre, tibi narrabo, ut etiam bonas mulieres Romanas cognoscas”.

II. De Diogene philosopho cynico

Diogenes Cynicus proici se iussit inhumatum. Tum amici rogaverunt, an bestias feras non timeret. “Minime, - inquit. – sed rogo, ut bacillum ponatis, ut bestias abigere possim”. Tum amici: “Quomodo poteris? Non enim senties, cum bestiae te laceraverint”. “Quid igitur, - inquit philosophus, - bestiae mihi oberunt, si nihil sensero?”

Diogenem interrogavit vir quidam, quomodo posset punire inimicum suum. “Inimicus tuus punietur, - inquit Diogenes, - si te ipsum probum et honestum praestiteris”.

Aliquando Diogenes vidit puerum cava manu aquam bibere. Itaque calicem, quem secum portabat, ut aquam bibere posset, fregit. “Quam diu, - inquit, - supervacuam sarcinam habui”. Diogenes enim putabat homines res, quae necessariae non sunt, neglegere debere.

IІI. De maligna crudelitate Darei

Dareus, rex Persarum, qui exercitum in Europam traicere constituerat, ut Scythis bellum inferret, a Persa nobili, cui quattuor filii erant, rogatus est, ut unus ex filiis domi relinqueretur. Cui rex: “Quoniam, - inquit, - a me petivisti, ut unum ex filiis tibi relinquerem, omnes domi relinquam”. Quo dicto crudeliter imperavit, ut quattuor illius filii occiderentur.

Ita omnes filii domi manserunt.

IV. Vestigia terrent

Leo, vetus et infirmus, aegre vitam sustentavit. Esuriens dolum excogitavit, ut victum sibi pararet. Morbum igitur simulavit, ut bestias, se visitantes et speluncam suam altam intrantes, devoraret. Multis iam bestiis devoratis, vulpes quoque appropinquavit, ut regem bestiarum salutaret. Vulpes ante speluncam stetit. Leo eam interrogavit, cur non intraret. Vulpes leoni respondit, ut vestigia, omnia ad eum spectantia, eam terrerent.

V. Victoria utendum est

Romanis ad Cannas devictis, Maharbal, qui equitibus Poenorum praeerat, Hannibalem hortatus est, ut quam celerrime Romanos persequeretur et Romam ipsam aggrederetur. Maharbal suadebat, ut Hannibal eum sequeretur et quinto die in Capitolio epularetur. Hannibal, voluntate Maharbalis laudata, respondebat, ut ad deliberandum diem sumeret. Maharbal: “Non omnia, - inquit, - eidem homini di dederunt: vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis”.

VI. De leone et asino et vulpe

Leo et asinus et vulpes aliquando convenerunt et societatem iunxerunt, ut socii venationis essent. Multis in silva bestiis comprehensis et necatis, leo asino imperavit, ut praedam divideret. Asinus omnibus aequales partes tribuit. Leo hoc spectavit et asinum dilaniavit. Tum imperavit vulpi, ut praedam divideret et distribueret. Vulpes praedam ita divisit, ut leoni maiorem, sibi minorem partem tribueret. Tum leo: “Cur, - inquit, - ita divisisti praedam, ut mihi maiorem partem tribueres? Recte egisti, nam mihi, regi animalium, maior pars debetur”. Vulpes respondit asini sortem se docuisse praedam dividere.

VII. De Mida

Rex Midas a Baccho petivit, ut, quidquid tetigisset, aurum fieret. Tum deus: “Quidquid tetigeris, aurum fiet”. Et omnia, quae tangebat subito aurea fiebant, etiam panis et alius cibus. Ita factum est, ut paene fame interiret. Itaque Bacchum adiit eumque imploravit, ut, si posset, hoc donum sibi eriperet. Bacchus eum in flumine Pactolo lavari iussit. Midas oboedivit. Ex eo tempore ille fluvius aurum vehit.