Św. Augustyn

Istotę gnostycyzmu stanowi:

Skrajnie dualistyczna i pesymistyczna wizja świata – zło jest czynnikiem równie odwiecznym jak dobro; zło pochodzi z materii, dobro od Boga.

Historia świata to zmaganie się mocy złych i dobrych.

Koncepcje swoje wywodzili z alegorycznego rozumienia Pisma św.

Wyzwolenie od zła, to wyzwolenie od materii.

Heteronomiczna etyka św. Augstyna.

Przyjęcie teorii o ciągłym "podtrzymywaniu" istnienia świata materialnego przez wolę Boga, połączonej z zasadą wszechwiedzy Boga, eliminuje w zasadzie możliwość istnienia wolnej woli. Brak wolnej woli powoduje, że wszelka etyka traci sens. Co więcej, skoro bez woli Boga nawet najmniejszy liść nie może spaść z drzewa, cała odpowiedzialność za dzieje świata spada niejako na Niego, jest On więc odpowiedzialny za całe dobro i zło. Koncepcja braku wolnej woli i przyjęcia, że zło pochodzi od Boga, była w ostrej sprzeczności z teologią chrześcijańską. Aby uniknąć tych konsekwencji swojego systemu, Augustyn stworzył teorię teodycei.

Teoria ta zakłada, że Bóg obdarzył wolną wolą ludzi właśnie po to, aby mogło zaistnieć dobro i etyka. Bóg mógł teoretycznie stworzyć świat bez wolnej woli i zła, ale w takim świecie dobro byłoby bez wartości, gdyż byłoby dostępne automatycznie i przy braku kontrastu ze złem jego wartość nie byłaby w ogóle doceniania. Stąd Bóg uznał, że do pełnej doskonałości jego dzieła potrzebny jest pewien margines zła. To zło nie jest jednak bezpośrednim dziełem Boga, lecz jest wytworem woli człowieka, która poszła na "manowce".

Po to, aby mając wolną wolę postępować dobrze, potrzebna jest jednak Łaska Boża. Jest to ta sama łaska, która umożliwia iluminację. Podobnie jak przy iluminacji, Łaska Boża jest zawsze darem Boga. Nie można jej sobie zaskarbić w żaden sposób, czyniąc dobro. Wręcz przeciwnie, to łaska powoduje i umożliwia dobre postępowanie.

Z takiego rozumowania wynikła jasno teoria predestynacji, zakładająca, że ludzie, niezależnie od swoich uczynków, są albo wybrani przez Boga do czynienia źle, albo dobrze i nikt prócz Boga nie może tego zmienić.

Stąd ludzie dzielą się na przeznaczonych do zbawienia i potępienia, jednak część z tych, którzy są przeznaczeni do zbawienia, może odwrócić się od łaski Bożej i również dołączyć do potępionych [Por. Postawa Augustyna była introspekcyjna, a wola miała pierwszeństwo przed rozumem.

Eriugena, w przeciwieństwie do głoszonej przez Augustyna predestynacji podwójnej, głosił jedną predestynację.

Bóg jest jeden, więc nie może być źródłem rzeczy przeciwstawnych, dobra i zła. Istnieje i łaska Boża i wolność ludzka i nie sposób tego podważać, bo są to prawdy objawione.

Św. Tomasz z Akwinu

Tomasz poszedł droga wyznaczona przez Arystotelesa, tj. za jego etyką umiaru i rozumu.

Tomasz uważał, że rozum winien stać przed wolą, a co więcej, kierować nią. W opozycji do augustiańskiego woluntaryzmu, stał na stanowisku intelektualizmu.Ostateczny cel życia widział w szczęściu pojmowanym jako poznanie Boga.

Bóg był dla niego ostatecznym celem i miernikiem ludzkich czynów. Tomasz, w odróżnieniu od Augustyna, uwzględniał, poza celem ostatecznym, również cele bliższe, co umożliwiało mu prowadzenie badań empirycznych przy zachowaniu wyraźnej postawy teocentrycznej.

Korzystając z wzorów Arystotelesa i łącząc je z etyką chrześcijańską, stworzył system etyki o nieporównanej pełni i konsekwencji. Kartezjusz

Czym dla nowożytnej nauki był Galileusz, tym dla nowożytnej filozofii był Kartezjusz, który stworzył nowy typ filozofii. Dlatego też, od tego właśnie momentu przyjęło się zaczynać nowy okres w filozofii.

Swoje rozważania oparł na poszukiwaniu metody pewnego myślenia. Poprzez zwątpienie cofał się do podstaw, aż doszedł do wniosku, że nie sposób wątpić w to, że się wątpi. Aby jednak ja mogło zwątpić, musi istnieć. Tak doszedł Kartezjusz do przekonaniu o własnym istnieniu, czyli samoświadomości.Kolejnym wnioskiem było stwierdzenie, że wątpienie jest myśleniem i stąd powstało słynne Cogito ergo sum (myślę, więc jestem).

Jeśli chodzi o zagadnienia etyczne, to Kartezjusz w czasie swych naukowych poszukiwań stworzył narzędzie umożliwiające mu funkcjonowanie w społeczeństwie, czyli tzw. moralność tymczasową.Był to zestaw podstawowych zasad, które gwarantowały mu możliwość bezpiecznego (bez groźby aresztowania) prowadzenia swoich dociekań.

Aby uchronić się przed bezowocną auto-kontemplacją, Kartezjusz musiał odbudować zburzony wątpieniem świat. W procesie tym oparł się na jedynej niepodważalnej idei – Stwierdził, że umysł ludzki posiada ideę Boga, która tylko przez Boga samego mogła zostać weń wszczepiona. Zatem, idea Boga jest ideą wrodzoną. Jest również ideą najpewniejszą, co czyni ją źródłem wartości. Wskazania etyczne są więc pochodnymi wrodzonej idei Boga.