Гомеровский – XI - IX вв. До н. Э.
Основной вектор развития культуры направлен не на родовые, а на индивидуальные нормы культуры. Знать борется за славу и богатство (см. «Одиссею», «Илиаду»). Основная ценность – воинская доблесть «арете». Приветствуется «героический кодекс». Гомеровская эпоха формирует состязательность (конкуренцию) – по-греч. «агон» - как норму культуры. Основной формой общественного контроля выступает «культура стыда» - непосредственно осуждающая реакция народа на отступление героя от нормы. Формируется рациональная ориентация поведения, его обоснование и самосознание. Боги расцениваются как часть природы. Человек, поклоняясь богам, может и должен строить с ними отношения рационально.
Архаический период – VIII - VI вв. до н. э.
Эпоха демонстрирует результат нового типа общественных отношений: закон («номос») – правовая норма, равнообязательная для всех. Формируется полис: город-государство, где каждый – полноправный гражданин, имеющий земельную собственность и политические права. Форма власти в полисе была различной (олигархия, демократия и др.). Равное положение граждан перед законом вводит механизм ограничения в агональную (состязательную) культуру: на первый план выдвигаются мирные добродетели (справедливость, рассудительность). Новый социальный порядок подлежит рациональному осмыслению в различных натурфилософских системах.
Классический период – V - IV вв. до н. э.
Взлет греческого гения во всех областях культуры. Человек – самостоятельная (автократическая) личность. Закон - рациональная правовая идея, которую следует обсуждать. Общественная жзнь служит саморазвитию личности. Осознаются проблемы человеческой индивидуальности. Это эпоха Перикла. Софисты и Сократ. Платон. Аристотель.
Эллинизм – IV – I вв. до н.э.
Александр Македонский (356-323 гг. жизни): крупнейшая монархия (336-323 гг.). На месте царства Македонского возникло множество государств: царство Птолемеев (Египет), царство Пергама (Малая Азия), Понтийское царство (на Черном море) и др. В течение II-I вв. до н.э. греческие государства попали под власть Рима.
Текст 1. Carmĭna Homeri
Nota sunt carmĭna Homeri, clari Graecorum poētae. De patria et vita Homeri multae fabŭlae exsistŭnt. In carminĭbus Homeri de certaminĭbus et pugnis Graecorum et Trojanorum, de ira Achillis, de fortitudĭne Patrocli, de morte Hectŏris sermo est. Virtutes et audaciam miram Achillis laudat Homerus. In poēsibus Homeri multa alia exempla clara fortitudĭnis invenimus.
Notus, a, um - известный
Clarus, a, um - знаменитый
Carmen, -minis (n) – песня, стихотворение
Exsistĕre - существовать
Certamen, -inis (n) - сражение
Pugna, ae (f) - битва
Trojanus, i (m) - троянец
Ira, ae (f) - гнев
Achiles, is (m) - Ахиллес
Fortitudо, -inis (f) - храбрость
Patroсlus, i (m) – Патрокл
Mors, mortis (f) - смерть
Hector, -oris (m) - Гектор
Sermo, -onis (m) – речь, разговор
Virtus, -utis (f) – мужество, доблесть
Audacia, ae (f) – смелость, дерзость
Mirus, a, um – удивительный, поразительный
Laudare - хвалить
Poēsis, is (f) - стихотворение
Exemplum, i (n) - пример
Invenire - находить
Текст 2. Parĭdis judicium
Juppĭter, cum Thetidem Peleo nubebat, ad epŭlas jussit omnibus deis convenire, excepta Discordia. Postea Discordia pervenit, ab janua misit in medium malum. Illud malum habebat superscriptionem «formosissĭmae». Juno, Venus, Minerva formam sibi vindicare studebant. Inter eas magna discordia orta est. Juppĭter imperavit Mercurio deas in Idam montem ad Parĭdem ducĕre. Paris debebat deas judĭcare. Juno Paridi promisit regna et divitiae in omni Asia. Minerva promisit victorias in proelia et dominium artificiorum. Venus autem Helĕnam, Tyndarei filiam, formosissĭmam omnium muliĕrum, se in conjugium dare promisit. Paris donum posterius priorĭbus anteposuit. Venerem pulcherrĭmam esse judicavit.
Paris, -dis (m) - Парис judicare – судить, рассудить
Judicium, i (n) - суд promitto, misi, missum, 3 - обещать
Thetis, -idis (f) – Фетида (жена Пелея, мать Ахилла)
Peleus, i (m) – Пелей (отец Ахилла)
Nubĕre, 3 – выдавать замуж regnum, i (n) - царство
Epŭlae, -arum (f, pl) – кушанья, явства, пир cum – (зд.) когда
Jubeo, jussit, jussum, 2 - приказывать
Convenire – собираться, сходиться divitiae, -arum (f, pl) - богатства
Exceptus, a, um – исключая (за исключением) omnis, e – весь, всякий
Discordia, ae (f) – раздор, ссора; богиня раздора
Postea – потом, позже proеlium, i (n) - сражение
Pervenire – неожиданно появляться dominium, i (n) - владение
Janua, ae (f) - дверь artificium, i (n) - ремесло
Mitto, misi, missum, 3 – бросать, кидать, посылать autem - же
Medium, i (n) - середина Helena, ae (f) – Елена, жена Менелая
Malum, i (n) – плод (древесный), яблоко Tyndareus, ei (m) – Тиндарей, царь Спарты
Ille, illa, illud – этот, эта, это mulier, -ĕris (f) – (замужняя) женщина
Superscriptio, -onis (f) - надпись
Formosissĭma - красивейшая conjugium, i (n) – брачный союз, супружество
Forma, ae (f) – форма, внешний вид, красота dare – давать, отдавать
Vindicare - присвоить donum, i (n) – дар, подарок
Studere, 2 - стремиться posterior, -ius – следующий, последующий
Orior, ortus sum, -iri – восходить, появляться prior, prius - предыдущий
Imperare, -avi, -atum, 1 – приказывать, повелевать
Ida, ae (f) - Ида antepono, -posui, -positum, 3 – ставить впереди, предпочитать
Mons, montis (m) - гора pulcherrĭma - прекраснейшая
Ducĕre – вести, везти debere – быть должным
Текст 3. De Troja
Scriptores antique narrant: Troja urbs Asiae pulchra, magna et clara est. Troja altitudĭne et magnitudĭne murorum firma est. Urbs arcem altam et fixam habet. Incŏlae urbis in arce domicilium Priami Regis et templa Athanae, Apollĭnis, Artemis aedifĭcant. Priamus, rex Trojanorum, multos filios filiasque habet. In numĕro filiorum Hector est, vir egregious fortitudĭne et virtute. Bello Trojano Hector defensor patriae est.
Scriptor, -oris (m) - писатель
Altitude, -inis (f) - высота
Magnitude, -inis (f) - величина
Murus, i (m) - стена
Firmus, a, um – прочный, крепкий
Arx, -cis (f) – крепость, кремль
Altus, a, um - высокий
Fixus, a, um - крепкий
Domicilium, i (n) - жилище
Rex, -gis (m) - царь
Templum, i (n) - храм
Aedificare – строить, сооружать
Egregius, a, um – превосходный, выдающийся
Defensor, -oris (m) - защитник
Athana, ae (f) - Афина
Artemis, is (f) - Артемида
Текст 4. De mensĭbus
Apud Romanos annus decem menses habebat. Primi mensis nomen erat Martius, srcundi – Aprilis, tertii – Majus, quarti – Junius, quinti – Quintilis, sexti – Sextilis, septĭmi – September, octavi – October, noni – November, decĭmi – December. Numa, secundus rex Romanorum, numĕrum mensium duobus augebat. Postea Romani Quintilem mensem Julium, Sextilem – Augustum nominabant. Julii nomen est a Julio Caesare, Augusti – ab Augusto imperatore. Primus mensis dies Kalendae nominabatur, quintus – Nonae, tertius decĭmus – Idus.
Mensis, is (m) - месяц Decem - десять
Nomen, -minis (n) - имя primus, a, um - первый
Secundus, a, um - второй tertius, a, um - третий
Quartus, a, um - четвертый quintus, a, um - пятый
Sextus, a, um - шестой septimus, a, um - седьмой
Octavus, a, um - восьмой nonus, a, um - девятый
Numa Pompilius – Нума Помпилий (2-ой римский царь, 715-672 гг.)
Duo - два augere, 2 - увеличивать
postea – потом, затем Quintilis, is (m) - Квинтилий
Sextilis, is (m) - Секстилий nominare - называть
Imperator, is (m) - император dies, ei (m) - день
Calendae (Kalendae), -arum (pl, f) – календы (первый день месяца)
Nonae, -arum (pl, f) – ноны (5 или 7 день месяца)
Idus, Iduum (IV, f) – иды (13 или 15 день месяца)
Annus Romanorum:
m. Januarius; m. Februarius; m. Martius; m. Aprilis; m. Majus; m. Junius; m. Julius (Quintilis); m. Augustus (Sextilis); m. September; m. October; m. November; m. December.
Hebdomas, -madis (f) (septem dies):
Lunae dies, Martis dies, Mercuri dies, Jovis dies, Venĕris dies, Saturni dies, Solis dies.
Periodi anni (tempŏra anni):
Hiems, hiemis (f); ver, veris (n); aestas, aestatis (f); autumnus, i (m).
Текст 5. De templis
Homĭnes in oppĭdis et in urbĭbus templa aedificabant.Templum domus dei putabatur. Deus in caelo et in templo habĭtat. Saepe homĭnes antiqui deos orabant in templo. In multis terris templa auro argentque pulchre ornabantur. Graeci in templis simulacra deorum collacabant. Romani gladios et scuta, praedam belli, in templis praebebant et deis consecrabant. Antiqui popŭli multos deos colebant. In templis deis sacrificabant. Multae feriae Romanorum sacrae erant.
Domus, us (f) - дом
Putare – думать, мыслить, считать, полагать
Orare – молить, просить
Simulacrum, i (n) - изображение
Collocare – ставить, помещать
Gladius, i (m) - меч
Scutum, i (n) - щит
Praeda, ae (f) – добыча (военная)
Praebere, 2 – давать, доставлять
Consecrare - посвящать
Feriae, -arum (f, pl) - праздник
Sacer, -cra, -crum - священный
Текст 6. De Proserpina
Ceres dea antiqua fertilitatis erat. Ceres filiam Proserpinam habebat. Olim Proserpina, puella pulchra, in pratis Siciliae ambulabat, cum amicis suis ludebat et flores legebat. Subĭto equos nigros et vehicŭlum aureum puella videt. In vehicŭlo deus Pluto, rex inferorum, sedet. Pluto puellam rapĭt et sub terram in regnum suum portat. Ibi eam reginam inferorum facĭt. Ceres, mater Proserpinae, filiam suam in terra invenire non poterat. Ceres eam mortuam putabat et cum dolore mortem filiae suae deflebat. Hoc tempus omne in terra frigĭda hiems erat. Plantae non florebant. Agri ab aratorĭbus non arabantur. Homĭnes et animalia dolebant et laborabant.
Juppĭter videt hoc discrimen et Proserpinae dicĭt: “Per sex menses in terra vivĕ et sex menses sub terra vivĕ cum tuo marito!”
Itaque nunc per sex menses Proserpina in terra vivĕre poterat: mater Ceres laeta erat. Ver et aestas tum in terra erant. Postea Proserpina ad maritum suum sud terram veniebat: mater Ceres erat dolorosa. In terra autumnus et hiems erant. Et tota natura dormiebat.
Ceres, Cereris (f) – Церера (богиня плодородия)
Fertilitas, -tatis (f) – плодородие (земли)
Olim – однажды, когда-то, нéкогда
Pratum, i (n) - луг
Legĕre – читать, собирать
Ambulare - гулять
Flos, floris (m) - цветок
Subĭto – вдруг, внезапно
Equus, i (m) - конь
Niger, -gra, -grum - черный
Vehicŭlum, i (n) - повозка
Aureus, a, um - золотой
Inferi, -orum (m, pl) – подземное царство
Sedere, 2 - сидеть
Rapĭo, rapĕre (3б) – хватать, похищать
Regnum, i (n) – царство (государство)
Regina, ae (f) - царица
Portare – носить, переносить, привозить
Facĭo, facĕre (3б) - делать
Posse - мочь (poterat – (она) могла)
Mortuus, a, um - мертвый
Deflere - оплакивать
Dolor, -oris (m) – боль, горе
Dolere, 2 - страдать
Dolorosus, a, um - скорбящий
Mors, mortis (f) - смерть
Hoc tempus omne – всё это время
Frigidus, a, um - холодный
Planta, ae (f) - растение
Florere, 2 - цвести
Arator, is (m) - пахать
Arare – пахать, возделывать (землю)
Anĭmal, is (n) - животное
Laborare – работать; испытывать затруднения, мучиться
Discrimen, -mĭnis (n) – критическое положение (ситуация)
Sex - шесть
Vivĕre - жить
Maritus, i (m) – муж, супруг
Itaque – и так, поэтому
Nunc - теперь
Laetus, a, um – радостный, веселый
Tum – тогда, в то время
Venire – приодить, приезжать
Totus, a, um – весь, целый
Dormire - спать
Текст 7. De Theseo (1)
Aliquando Minos, rex Cretae, cum incŏlis Attĭcae bellabat. Nam Aegeus, rex Atheniensium, filĭum Minois necavit, nunc studebat adversarium donis placare. Minos autem: “Injuria, - inquit, - me violavistis”. ItaqueMinos jussit septem puĕros et septem puellas in Cretam deportare quotannis. Illi puĕri et puellae Minotauro, bestiae saevae, in cibo praebebantur. Minotaurus in labyrintho habitabat. Daedalus, artifex clarus, illud opus mirabĭle creavit.
Cum Minos tertium tributum postulavit, Theseus, filius Aegei, patri suo et civĭbus Athenarum dixit: ”Satis diu libĕros misĕros monstro horrĭdo praebuĭmus. Multi filii filiaeque civium nostrorum miserrĭme perierunt. Nunc ego in Cretam cum libĕris vestris navigabo, beluam illam necabo et hanc poenam turpem finiam.”
Deinde Aegeus navigium velis atris ornavit et dixit nautis: “Si filius meus Minotaurum occidet, ornate navigium velis albis, si non – atris!”
Theseus, i (m) - Тезей labyrinthus, i (m) – лабиринт Cibus, i (m) – еда, корм
Aliquando - однажды Daedalus, i (m) - Дедал
Creta, ae (f) - Крит artifex, -cis (m) – мастер velum, i (n) - парус
Bellare – вести вой opus, opĕris (n) – труд, произведение
Aegeus, i (m) - Эгей mirabĭlis, a, um – удивительный, поразительный
Atheniensis, is (m) - афинян creare, -avi, atum – создавать, творить
Necare, -avi, atum - убивать cum – (зд.) когда ater, -tra, -trum - черный
Nunc - теперь tributum, i (n) – дань, подать, налог
Studere, 2 - стремиться postulare – требовать occidĕre - убивать
Adversarius, i (m) – противник, соперник satis – довольно, достаточно
Donum, i (n) – дар, подарок diu – долго Praebeo, praebui, 2 – давать, предоставлять
Placare – умилостивить, утихомирить monstrum, i (n) - чудище
Injuria, ae (f) - несправедливость belua, ae (f) – чудовище, страшное животное
Violare – обидеть, оскорбить horrĭdus, a, um – грубый, ужасный
Jubeo, jussi, jussum, 1 - приказывать miserrĭme – к несчастью Deinde – потом, затем
Deportare - отвозить pereo, perii, peritum, perire - погибать
Quotannis - ежегодно navigare – идти на корабле
Minos, -ois (m) - Минос poena, ae (f) - наказание
Minotaurus, i (m) - Минотавр turpis, e - позорный
Bestia, ae (f) - зверь finire - закончить
Saevus, a, um - свирепый navigium, i (n) - корабль
Текст 8. De Theseo (2)
Septem puĕri et septem puellae pro sacrificiis in Cretam navigaverunt. Ariadna, Minois filia, misericordia commota, Theseo glomus fili longi donavit. Puella volebat, ut Theseus redĭtum labyrintho reperiret*. Illa gladĭum mirum item Theseo dedit, ut Minotaurum superaret*.
Theseus Minotaurum occidit. Postea ipse cum puĕris puellisque cum Ariadna fugae se mandavit. Omne intĕgri in Graeciam navigabant. Theseus autem verba patris de velorum colorĭbus memorĭa non retinuit. Vela atra, quae calamitatis signum erant, non mutavit. Aegeus, ad litus maris in saxo sedens, filii adventum expectabat. Vela nigra conspexit, filium vivum videre desperavit et in mare se praecipitavit. Id mare nunc Aegaeum appellatur.
Pro (+abl.) – как, в качестве integer, -gra, -grum – целый, невредимый
Sacrificium, i (n) – жертва (жертвоприношение) color, is (m) - цвет
Misericordia, ae (f) – сострадание, жалость memoria retinere - помнить
Commotus, a, um – движимый (подвигнутый)
retineo, retinui, retentum, 2 - удерживать
Commovere, 2 – двигать, побуждать calamĭtas, -tatis (f) – бедствие, гибель
Glomus, glomĕris (n) - клубок signum, i (n) – знак, признак; знамя
Filum, i (n) - нить, нитка muto, -avi, -atum, 1 - менять
Dono, -avi, -atum, -are – давать, дарить litus, -oris (n) - берег
Velle (volebat – она хотела) – желать, хотеть mare, is (n) - море
Ut – чтобы (с целью) saxum, i (n) – камень, скала
Redĭtus, us (m) - возвращение sedere - сидеть
Reperire, 4 – вновь отыскивать sedens - сидящий
Reperiret – вновь он бы нашел (форма: imperfectum conjunctivi activi)
Illa – (зд.) она adventus, us (m) - прибытие
Gladius, i (m) - меч exspectare (expectare) – ждать, ожидать
Mirus, a, um - удивительный vivus, a, um - живой
Item – так же desperare - отчаиваться
Do, dedi, datum, dare – давать, дарить praecipitare – низвергать, губить
Superare – преодолевать, побеждать superaret (Imp. Conj. Act.) – победил бы
Occido, occidi, occisum, 3 - убивать
Ipse - сам mare Aegaeum – Эгейское море
Fugae se mandare – обратиться в бегство
Текст 9. De Sparta
Sparta olim erat oppĭdum Graeciae. Lacedaemonii sive Spartani in Sparta habitabant. Oppĭdum muros fixos non habebat, fortitudo virorum Spartam defendebat. Lycurgus civitatem Spartanam praeclare instituebat. Secundum leges Lycurgi pueri, adulescentes, juvĕnes corpŏra exercebant. Libĕri discebant parentes et senes honorare, legĭbus parere, modeste respondere. In gymnasiis Spartanis puĕri ludebant et discebant: gymnasium erat schola disciplinae et patientiae. Corona lauri uti praemium puĕris dabatur. Simulacra Hermae dei gymnasia ornabant, nam in tutela Hermae erant.
Lycurgus, i (m) – Ликург (царь)
Olim – некогда, когда-то
Civĭtas, -tatis (f) – община, государство
Praeclare - прекрасно
