Биологиялық активтер есебі

Ауыл шаруашылық өндірісі кәсіби мамандырлу бойынша - өсімдіктер және мал шаруашылығы болып танылады

Мал басының (өсімдіктер) синтетикалық есебі үшін кәсіпорынның Есеп саясатына сәйкес бухгалтерлік есеп шоттардың типтік жоспарының екінші бөлімінде 2500-«Биологиялық активтер» кіші бөлімі ауылшаруашылық қызметімен байланысты биологиялық активтерді есепке алуға арналған шоттар тобынан тұрады:

2510-«Өсімдіктер»,

2520-«Жануарлар».

Биологиялық актив дегеніміз – жануар ( мал басы) немесе өсімдік. Биологиялық актив бастапқы таныған сәтте және баланстың әрбір күнгі жағдайы бойынша әділ құнын жеткілікті сенімді деңгейде өлшеуге болмайтын жағдайлардан басқа есеп айырысу өткізу шығыстарын қоспай әділ құны бойынша өлшенеді.

Бұл шоттар активті, негізгі, инвентарлық шоттар болып саналады; олардың дебеті бойынша есепті кезеңнің басы мен аяғындағы, есепті кезең ішінде түскен малдардың тірілей салмағының нақты өзіндік құны көрсетіледі, кредит бойынша – шығарылып тасталған (кеткен) малдардың нақты өзіндік құны көрсетіледі. Бухгалтерлік есеп шоттарында жасалатын шаруашылық операциялар бейнеледі:

р\р №	Шаруашылық операция	Шот корресподенциясы
		Д	К
1	Жеткізушілерден мал кіріске алынды: келісім құнмен ҚҚС сомасына	2520 1420	3310 3310
2	Негізгі табыннан бордақыға мал іріктелді	8100/1	2520
3	Негізгі табыннан төл малы іріктелді	8100/2	2520
4	Төлге қойылған малдан төл алынды	1340,1350	8100/2
5	Бордақыға қойлған малға жем-шөп босатылды	8100/1	1310
6	Бордақыға қойылған малдан өнім (ет) алынды	1320	8100/1
7	Төл малы негізгі табынға ауыстырылды	2520	1340
8	Өсімдіктер өндірісінің өнімі кірістелді	1320	8100/3
9	Жеткізушілерден түқым кірістелді	1310	3310
10	Сатыпалушыларға мал үшін шот ұсынылды ҚҚС сомасына Малдың өзіндік құны есептен шығарылды	1210 1210 7010	6010 3130 2520,1350
11	Негізгі табыннан мал негізгі құрал ретінде іріктелді	2410	2520

Меншікті капиталдың синтетикалық есебі

Кәсіпорынның меншікті капиталы мен резервтер есебің жүргізуге арналған шоттар. Меншікті капитал –ол, міндеттемелерді шегертткеннен кейінгі қалған активтер. Кәсіпорынның меншікті капитал құрылымы: жарғылық капитал, төленбеген капитал, сатып алынған меншікті үлес құралдары, эмиссиялық кіріс, резервтер, бөлінбеген пайда (жабылмаған залал), қорытынды пайда (қорытынды залал). Бухгалтерлік есеп шоттардың типтік жоспарында қарастырылған :

5000 «Жарғылық капитал» кіші бөлімі шығарылған капиталды, ұйымдардың жарғылық капиталын немесе мүліктік (үлестік жарна) қорын есепке алуға арналған.

Осы кіші бөлім мынадай шоттардың топтарын қамтиды:

5010 – «Артықшылықты акциялар», онда акционерлік қоғамның төленген эмиссияланған артықшылықты акцияларының жиынтықты атаулы құны есепке алынады;

5020 – «Қарапайым акциялар», онда акционерлік қоғамның төленген эмиссиялық қарапайым акцияларының жиынтық атаулы құны есепке алынады;

5030 – «Салымдар мен пай», онда серіктестіктің жарғылық капиталына салымдардың құны есепке алынады.

5110 – «Төленбеген капитал», онда эмиссиялық акцияларды төлеу, ұйымдардың жарғылық капиталына салымдар (мүліктік жарналар) енгізу жөніндегі операциялар, сондай-ақ жеке тұлғалардың және ұйымдардың эмиссиялық акцияларды төлеу жөніндегі берешегі және құрылтайшылардың ұйымдардың жарғылық капиталына салымдарды (мүліктік жарналарды) енгізу жөніндегі берешегі көрсетіледі.

5210 – «Сатып алынған меншікті үлес құралдары», онда өздерінің меншікті үлес құралдарын сатып алу кезінде ұйым келтірген шығындар ескеріледі.

5310 – «Эмиссиялық кіріс», онда шығарылған акциялар бойынша эмиссиялық кіріс (жеке меншік үлестік құралдардың құны мен оларды іске асыру кезіндегі олардың атаулы құны арасындағы айырма) есепке алынады.

5400 «Резервтер» кіші бөлімі қаржылық есептілік стандарттарының талаптарына сәйкес, сондай-ақ құрылтайшы құжаттарға және ұйымның есеп саясатына сәйкес капиталдың шоттарында көрсетілетін резервтерді есепке алуға арналған.

Осы кіші бөлім мынадай шоттардың топтарын қамтиды:

5410 – «Құрылтайшы құжаттармен белгіленген резервтік капитал», онда Қазақстан Республикасының заңнамасына және құрылтайшы құжаттарға сәйкес белгіленген резервтік капитал көрсетіледі;

5420 – «Негізгі құралдарды қайта бағалауға арналған резерв», онда негізгі құралдарды қайта бағалау жөніндегі операциялар көрсетіледі;

5430 – «Материалдық емес активтерді қайта бағалауға арналған резерв», онда материалдық емес активтерді қайта бағалау жөніндегі операциялар көрсетіледі;

5440 – «Сатуға арналған қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв», онда сатуға арналған қаржы активтерін қайта бағалау жөніндегі операциялар көрсетіледі;

5450 – «Шетелдік қызмет бойынша шетел валютасын қайта есептеуге арналған резерв», онда монетарлық бап бойынша туындаған бағамдық айырмаларн көрсетіледі, ол мәні жағынан шетелдік ұйымға ұйымның таза инвестицияларының бір бөлігін құрайды және ұйымның қаржылық есептілігінде таза инвестиция қатардан шыққанға дейін жеке капитал ретінде жіктеледі, одан кейін кіріс немесе шығыс ретінде танылады;

5460 – «Өзге резервтер», онда алдыңғы топтарда көрсетілмеген өзге резервтер көрсетіледі.

5500 «Бөлінбеген пайда (жабылмаған залал)» кіші бөлімі бөлінбеген пайданы немесе жабылмаған залалды есепке алуға арналған.

Осы кіші бөлім мынадай шоттардың топтарын қамтиды:

5510 – «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)», онда есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы) көрсетіледі;

5520 – «Өткен жылдардың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)», онда өткен жылдардың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы) көрсетіледі.

5600 «Қорытынды пайда (қорытынды залал)» кіші бөлімі есепті жылда ұйымның қорытынды пайдасын (қорытынды залалын) есепке алуға арналған.

5610 – «Қорытынды пайда (қорытынды залал)» есепті жылда ұйымның қорытынды пайдасын (қорытынды залалын) есепке алуға арналған, сондай-ақ есепті жылда түпкілікті қаржы нәтижесін қалыптастыру жөніндегі ақпарат қорытындылады.

р\р №	Шаруашылық операция	Шот корресподенциясы
		Д	К
1	Жарияланған капитал	5010,5020, 5030	5110
2	Шығарылған акциялар жойылса	5010, 5020,5030	5210
3	Жаңадан акциялар шығару барысында жарғылық капиталдың ұлғаюы	5110	5010,5020, 5030
4	Жарғылық капиталға салым: - қорлар ретінде - ақшалай -негізгі құрал ретінде - МЕА -қаржылық инвестиция -жылжымайтын мүлікке инвестиция - биологиялық активтер	1310,1330 1010,1040 2410 2730 1110-1150,2010, 2040,2210 2310 2510,2520	5110 5110 5110 5110 5110 5110 5110
5	Резерв қалыптастырылды: -құрылтайшы құжаттарда белгіленген шегінде - құрылтайшы құжаттарда белгіленген шегіннен асса	5510 5510	5410 5460
6	Резервтік капиталдың пайдаланылуы: -есептік жылдың шығындарын жабуға - өткен жылдардың шығындарын жабуға - құрылтайшылар ұлестері есептелуіне	5410 5460 5410,5460	5610 5520 3030
7	Есептен шығарылған негізгі құралдардың қайта бағаланған сомасы есептен шығарылды	5420	5610