§7. Негізгі құралдар мен материалдық емес активтерді түгендеу

98. Материалдық емес активтерді түгендеу кезінде мыналар тексеріледі:

- есепте материалдық емес активтердің дұрыс және уақытылы болуы;

- жеке кәсіпкер немесе ұйымның оны қолдануға құқығы бар екендігін дәлелдейтін құжаттары (патенттер, лицензиялық келісімдер, тауар таңбалары және т.б. ).

99. Түгендеу болудың алдында негізгі құралдарда мыналар тексеріледі:

- инвентарлық карточкалардың жағдайы, инвентарлық таңбалар мен есеп бойынша негізгі құралдардың тізімі;

- техникалық куәліктердің жағдайы және басқа техникалық құжаттар;

- берілген объектінің жеке кәсіпкер немесе ұйымның меншігінде тұрғанын дәлелдейтін құжат, және арендаға берілген немесе қабылданған, жауапкершілікті сақтауда. Құжаттардың жоқ кезінде олардың алынғанын немесе дайындалғанын қамтамасыз ету керек.

100. Негізгі құралдарды түгендеу кезінде комиссия объектілерге қарап, инвентарлық құжатқа олардың толық атын, бағытын, инвентарлық номерін, негізгі техникалық және эксплутациялық көрсеткіштерін жазып отырады.

101. Объекттің негізгі бағытына қарай негізгі құралдардың атаулары құжатқа енгізіледі. Егер объект қайта қалыптастыруға, кеңейтуге ұшырап, оның қолдану бағыты өзгерсе, онда ол құжатқа өзінің жаңа бағыттағы атымен енгізіледі.

Шаруашылық түгіндеу кезінде цех немесе бөлімге бірдей уақытта келіп түскен бірдей бағадағы құралдар, станоктар т.б аттары мен сандары бір типті инвентарлық карточкада жазылады.

102. Есепке алынбаған және есептік регистрда жоқ немесе қате көрсетілген объектілерді комиссия инвентарлық құжатқа жеткіліксіз деп белгілейді, мына объект бойынша дұрыс мәліметтер мен техникалық көртеткішкер: ғимараттар бойынша – олардың бағыты, негізгі материалдар, көлемі, алаңы, қабаттар саны, қосымша құрылыстар; каналдар бойынша – қашықтығы, тереңдігі, ені; көпірлер бойынша – орналасуы, материалдардың түрі, олардың өлшемдері т.б.

103. Түгендеу кезінде ұйымның орналасқан жерінен басқа жердегі негізгі құралдар объектісі үшін түгендеу өткізілді деген үкім берілуі керек.

§8. Қорлардың түгендеуі.

104. Материалдарға жауапты тұлғаның мойнындағы құндылықтар әртүрлі орындарда сақталған қорларына түгендеу орналасқан жерлері бойынша жүргізіледі. Түгендеу өткізілгеннен кейін ол жер пломбыланады- жабылады, ал комиссия басқа орындарға тексеруге кетеді.

Түгендеу барысында түгендеу жасалып жатқан жерде барлық операциялар құндылықтармен, ақша қаражатымен тоқтатылады.

Көтерме және басқа үлкен сауда қоймаларында түгендеу барысында комиссияның қатысуымен құндылықтар босатылады.

Бұл құндылықтар жеке описке жазылады «Түгендеу барысында босатылған құндылықтар» деп аталған, бұл құжаттарға комиссия төрағасы белгісін соғады.

105. Түгендеу кезінде келіп түскен қорларды материалдарға жауапты тұлға төрешілердің қатысуымен қабылдап алады.Бұлар «түгендеу кезінде келіп түскен қорлар» құжатында көрсетіледі.

106. Инвентарлық құжаттарда қорлар аттары, номенклатуралық номерлері, түрлері, топтары, сорттары, сандарына қарай ажыратылады.

107. Жауапты сақтауға берілгендігін дәлелдейтін құжаттардың негізіне

басқа ұйымдардың қоймаларында сақталған қорлар инвентарлық опистерге енгізіледі.

Сақтауда тұрған қордан ұйымнан алған түгендеу опись көшірмесін алғанда, комиссия құжаттарға сай қорлардың нақты болғанын оның санымен салыстырады.

108. Басқа ұйымның қайта өңдеуінде тұрған қорлармен ұйымның аты көрсетілген бөлек опись жасалынады, қорлардың қайта өңдеуге жіберуінің себебі болатын қорлардың аты, саны, есептің берілгеніне байланысты нақты құны, қайта өңдеуге берілген күні, құжаттардың нөмірі мен күні жазылады.

109. Басқа ұйымдардың қоймасындағы, түсірілген және сатып алушылардың уақытында есеп айырыспаған, жолдағы қорларға бөлек түгендеу описі құрастырылады.

Жолдағы қорлар описінде әр жіберілген жаққа келесі берілгендер жатады: сәкес шоттарда көрсетілген қорлардың аты (құжатқа сай), саны мен құны (есептің берілгеніне байланысты), түсірілген күні және де құжат түрлері мен нөмірі.

Қордың есеп шотында толтырылған құжатта тек сомасы қалуы мүмкін: жолдағы – мердегерлердің есеп айырысу құжаты немесе оны алмастыратын құжаттар; түсірілген – сатып алушылар көрсеткен құжаттар көшірмесі (төлем-талап, вексель және т.б.); кешіктіріліп төленген құжаттар – міндетті түрде банктік растау; басқа ұйымның қоймасындағы қорлар – түгендеу жүргізілген күнге жақын, соңғы күнге сақталған қолхаттар.

110. Қорларды түгендеу, жолдағы, түсірілген, бірақ сатып алушылармен уақытысында төленбеген, басқа ұйымдардың қоймасында тұрған қорлардың сәйкес сома шотында бар тексерістер болып табылады.

Алдын ала осы шоттар мен басқа шот корреспонденциялары салыстырылуы мүмкін.

Фактіні қойғанда келген қорларды кірістемеген жағдайда, осы қорды қабылдаған тұлғалардан түсініктеме алу керек.

111. Түсірілген және сатып алушының уақытысында төлемеген қорлар описінде әр түсірілімде сатып алушының аты, қордың аты, түсірілген күні, үзінді көшірме күні, шот-фактуруға сай нөмірі мен сомасы жазылады,

112. Эксплуатацияда тұрған қорлар, олар олар тұрған орнына және тұлғаға байланысты түгендеу жасалынады.

113. Қызметкерге жеке қолдануға берілген қорлардың түгенделуі кезінде описте қолхаты бар, жеке карточкалар ашылған, сол қатарға жауапты адам көрсетілетін толық түгендеу описі құрастырылуы рұқсат етіледі.

114. Ыдыс түріне, мақсатына және сапалық күйіне байланысты (жаңа, бұрын қолданылған, жөндеуді қажет ететін және т.б.) описке кіреді.

115. Комиссия аяқталмаған өндірістің түгендеуі кезінде:

• өнеркәсіпте бар, және де дайын өнім, толық жиналмаған және қоймаға жіберілмеген босалқы дайындамалардың (бөлшек, торап, агрегат) және аяқталмаған бұйымды жасау мен жинау;

• аңғарылмаған ақауды анықтайды;

• аяқталмаған өндірістің (босалқы дайындамалардың) жиынтығын және бөлшектеп жинауды қамтамасыздандыруды нақты анықтайды;

• күшін жойған тапсырыс бойынша аяқталмаған өндіріс қалдығын анықтайды, нақты өзіндік құнының анықталуы тоқтатылған өнеркәсіптегі босалқы дайындамалардың (бөлшек, торап, агрегат) және аяқталмаған бұйымды жасау мен жинау және т.б. тапсырыс бойынша.

116.Өңдеуге ұшырамаған, жұмыс орындағы қорлар аяқталмаған өндіріс описіне қосылмайды, бірақ бөлек описьтерде түгенделіп тіркеледі.

117. Біртекті көлем және шикізат қосындысы болмайтын (белгілі өнеркәсіп саласында) аяқталмаған өндіріс бойынша, түгендеу описіне және салыстырмалы ведомстваларда 2 сандық көрсеткіш жүргізіледі: осы көлемнің саны немесе қосынды және шикізат саны немесе соның құрамына кіретін материалдар (жеке атымен) шикізат немесе материалдар саны өнеркәсіптің өзіндік ерекшелігімен қоса техникалық есеппен анықталады.