7. Түгендеу

82. Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік ақпараттарының шынайылығын қамтамасыз ету үшін активтер мен міндеттемелерге жылына кем дегенде бір рет түгендеу жүргізіледі.

Жеке кәсіпкерлер мен жиырма бес адамға дейін жұмысшылары бар ұйымдар шағын кәсіпкерліктің субъектілірі, олар өздері түгендеу уақыты мен ретін анықтай алады.

83. Орналасқан жеріне қарамастан кәсіпорынның барлық мүліктеріне және жеке кәсіпкер мен ұйымның мүлкіне жатпайтын, бірақ бухгалтерлік есепте тұратын (жауапты сақтауда тұрған, келісім бойынша жалға алынған, қайта өңдеуге алынған, төрешілер үшін қабылданған), қандай да бір себептер бойынша есептелмеген мүліктер мен міндеттемелердің барлық түрлеріне түгендеу жасалады.

84. Кәсіпорын активтері мен міндеттемелерін тексеру ауқымының дәрежесіне қарай түгендеу толық, ішінара және таңдамалы болып бөлінеді.

Толық түгендеу кәсіпорынның барлық активтері мен міндеттемелерін қамтиды. Ішінара түгендеу кәсіпорынның бір немесе бірнеше активтері мен міндеттемелер түрін қамтиды.

85. Материалдық игіліктерді тексерудің ұйымдастырылуы мен уақытына қарай түгендеу жоспарлы (белгіленген уақытта), жоспардан тыс (қажетті жағдайларда), кенеттен (мемлекеттік органдардың талаптары бойынша, жоғарғы билік органдарының құзырына байланысты, ұйым жетекшілерінің құқығы бойынша) немесе аяқасты.

86. Міндетті түрде түгендеу жүргізіледі:

- Материалға жауапты тұлғалардың ауысуы кезінде (қызметті қабылдау – беру күні);

- Кәсіпорын мүлкінің бұзылуы, негізгі құралдардың ұрлану фактін анықталған кезінде;

- Қауыты шарт қатерлі жағдай, өрт, апат немесе басқа да төтенше жағдайлар кезінде;

- Қазақстан Республикасыеың заңнамалары бойынша кәсіпорынның өзгеруінен бөлу баланс жасауында.

87. Жеке кәсіпкер немесе ұйым жетекшісінің бекітуімен есеп саясатында есеп беру кезіндегі жоспарлы түгендеу саны, олардың өткізілу күні, активтер мен міндеттемелер тізімі жүргізіледі.

§6. Түгендеу жасау тәртібі

88. Активтер мен міндеттемелерге түгендеу жүргізу үшін түгендеу жүргізетін комиссия құрылады, олардың құрамы жеке кәсіпкер немесе ұйым жетекшісі бұйрығымен бекітіледі.

89. Түгендеу жүргізу комиссия құрамына әкімшілік қызметкері, бухгалтерлік қызметтің маманы және басқа қызметкерлер (инженерлер, экономистер, техниктар) кіреді.

Комиссия төрағасын белгілеген бұйрық бекітілген соң , жеке кәсіпкер немесе ұйым жетекшісінің қолы қойылған жазбаша тапсырма беріледі, онда комиссия құрамынан басқа мыналар көрсетіледі: номер, бұйрық күні, түгендеуге жататын объект, жұмыстың басталу және аяқталу мерзімі.

90. Түгендеу жүргізілгенге дейін комиссия мүшелері мыналарды орындауға тиіс:

- соңғы түгендеу қорытындысы материалдарымен толық танысу;

-бөлек кіретін және шығатын есіктері бар подвалдар мен басқа да мүлік сақтайтын орындарды жауып тастау (пломболап);

- түгендеу жүргізу процесінде комиссия жұмысында қолданылатын салмақ өлшейтін приборларды тексеру, клеймоланған мерзімдерінің сақталуын.

91. Комиссия төрағасы барлық кіріс және шығыс құжаттарға белгілерін (қолдарын) соғып, есеп беруге «инвестицияға дейінгі жағдай «...» (күн) деген қосымша нұсқау беріледі, бұл түгендеу басталғанға дейін берілген деректер бойынша бухгалтерлік қызметте қалған мүліктерді анықтау үшін керек.

Материалдарға жауапты тұлғалар инвентаризацияға дейінгі келіп түскен мүліктерді жауапты сақтауда, кіріске алынған, ал шығып кеткендер шығынға жазылған, олардың есебінде тұрған барлық мүліктердің кіріс және шығыс құжаттары бухгалтерлік қызметке өткізілген деген тілхатты (түсініктеме) ұсынады.

92. Мүліктік түгендеу мүліктің орналасқан жері бойынша жүргізіледі.

Нақты қалдықтарды тексеру міндетті түрде материалды жауапкершілікті тұлғаның қатысуымен өткізіледі, бірақ материалды жауапкершілікті тұлға өзінің аймағында комиссия мүшесі бола алмайды.

93. Есептік қорытынды, өлшем мен таразыға салу түгендеу құжатқа жазылады, түгендеудің өткізілуі кезінде мүлік пен міндеттеменің нақты бар екендігін дәлелдеу белгіленген уақыт мерзімінде екі дана болып құрылады, онда барлық комиссия мүшелері мен материалды жауапкершілікті тұлғалар қол қояды. Құжат соңында материалды жауапкершілікті тұлға тілхат береді, ол комиссия мүшелерінің мүлікті түгендеуі оның қатысуымен болғанын, комиссия мүшелеріне ешқандай мін тақпайтындығын дәлелдейді.

Мүліктерді толық және нақты тексеру кезінде комиссия жұмыс күшімен толық қамтамасыздандырылған болуы керек.

94. Егер мүлікті түгендеу бірнеше күн бойы өткізіліп жатса, онда түгендеудегі мүліктер сақталып тұрған жерде (орында) күнде комиссия мүшелері мен материалды жауапты тұлғаның қатысуымен мөрмен басылып отыруы керек.

Түгендеу барысында комиссия қандайда бір жағдайлармен құндылықтарды есептеуге және описке жазуға мүршасы болмаса, онда түгендеу жасалып кеткен құндылықтарға нақты саны жазылған белгі (ярлық ) жазылады.

95. Жеке кәсіпкердің немесе ұйымның меншігіне жатпайтын, бірақ олардың есебінде тұратын мүліктер үшін бөлек түгендеу құжат құрылады.

96. Пайдалануға жарамсыз мүліктер үшін бөлек түгендеу құжат құрылады.

97. Түгендеу аяқталғаннан кейін жазылған түгендеу акттер мен құжаттар бухгалтерлік қызметке өткізіледі.