Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі

1. Жалпы сипаттамасы

1. Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі (Ереже) Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілігі туралы» Заңына, халықаралық және ұлттық қаржылық есеп стандарттарына сәйкес жасалған, Қазақстан Республикасының территориясында жеке кәсіпкерлер мен ұйымдарда бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібін орнатады.

2. Берілген ережелер келесілерге таратылмайды:

• Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі, Қазақстан Республикасының қауіпсіздендіру (секьюрити) туралы заңнамасына сәйкес бухгалтерлік есеп пен қаржылық есепті қадағалау жүйесін жүзеге асыруы құрылған қаржылық ұйымдар мен арнайы қаржылық компанияларға;

• Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есепті қадағалау жүйесі Қазақстан Республикасының мемлекеттік мекемелерге арналған нормативті құқықты актілермен орнатылған мемлекеттік мекемелерге;

• Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес арнайы салық режимінің негізінде талон немесе патент қолдануын, сонымен қатар жеке кәсіпкерлер, арнайы салық режимінің негізінде жеңілдетілген декларацияны қолдануы, бірақ жалданған жұмыскерлердің күшін қолданбайтын жеке кәсіпкерлерге.

3. Бухгалтерлік есептін негізгі мақсаттары болып мыналар табылады:

• Қаржылық жағдай туралы толық және дұрыс мәліметтердің қалыптасуы, ұйымдар мен жеке кәсіпкерлердің қаржылық жағдай қызметінің нәтижесі және оперативті басқару мен жетекшілік үшін қажет ететін қаржылық жағдайдағы өзгерістері, сонымен қатар Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептеме туралы заңнамаға сәйкес инвесторларды, ұйымдастырушыларды, жеткізушілерді, сатып алушыларды, қарыз берушілерді, мемлекеттік мекемелерді, банктерді және т.б. қызығушылық танытқан тұлғаларды тарту;

• Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес шаруашылық операцияларды жүргізу мен олардың мақсаттылығын қадағалау кезінде ішкі және сыртқы қаржылық есептемені қолданушыларға қажет мәліметтерді, ақпараттарды қамтамасыз ету;

• Шаруашылық қызметтің кері қорытындыларын болдырмау және ішкі шаруашылық резервтерді анықтау қаржылық тұрақтылықты орнату;

• Мүліктін барын және қозғалысын қадағалау, материалды, еңбек және қаржылық ресурстарды тиімді қолдану.

2. Бухгалтерлік қызмет жұмысын ұйымдастыру

4. Жеке кәсіпкер немесе ұйым Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілігі туралы» Заңына сай, бухгалтерлік есепті жүргізуді қалыптастырады халықаралық және ұлттық қаржылық есеп стандарттарына, сонымен қатар бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептеме аясындағы басқада нормативті құқықты актілеріне сай, өзінің есептік саясатын өз бетімен қалыптастырады, өздерінің құрылымымен, қолдану саласымен және қызметтің басқа да артықшылықтарымен байланыстырады және операциялар мен жағдайларды қадағалау тәртібі ойлап қарастырылады, ұйымға бухгалтерлік есепті жүргізу жөніндегі қажет шешімдерді қабылдайды.

5. Жеке кәсіпкер немесе ұйымның басшысы есептік жұмыс көлеміне байланысты қабылдай алады :

• бас бухгалтер басқаратын, бухгалтерлік қызметті құрылымдылық бөлімше ретінде;

• штатқа бас бухгалтер қызметін енгізу;

• келісім – шарт негізінде бухгалтерлік есепті жүргізуге және есептілікті жасауға бухгалтерлік немесе аудиторлық ұйымдарға немесе кәсіби бухгалтерге беруге-тапсыруғе;

• бухгалтерлік есепті өзі жүргізеді.

Соңғы екі абзац қоғамдық қызығушылықтағы ұйымдар үшін қарастырылмайды.

6. Бухгалтерлік қызметтің басшысы (бас бухгалтер) болып бас бухгалтер немесе басқа қызметтегі тұлға бола алады, бухгалтерлік есептің енгізілуін, қаржылық есептеменің құрылуын және таныстырылуын, есептік саясаттын қалыптасуын қадағалайды.

7. Бас бухгалтердің функционалды (лауазымды) міндеттемесі жеке кәсіпкердің немесе ұйымның басшысының бекітуімен оның ережесімен анықталады.

8. Бухгалтерлік есепті жүргізуде бас бухгалтер бақылайды:

• есептік кезең барысында операцияларда, оқиғаларда және активтер мен міндеттемелерді бағалау барысында қабылданған есептік саясаттың өзгермеуін;

• есептік кезеңде болған барлық операциялар мен оқиғалардың және активтер мен міндеттемелерді түгендеуінің қорытындысын толық есептемеде көрсету;

• есептік кезеңдерге кірістер мен шығыстарды дұрыс көрсетуін;

• берілген аналитикалық есептің айналымының тепе-теңдігі және синтетикалық есеп шоттары бойынша қалдықтарды келесі айдың басына аудару.

9. Бас бухглтерді қызметінен босатқан кезде құжаттарды қайтадан тағайындалған бас бухгалтерге тапсырылады (егер ол болмаған жағдайда – жұмыскерге, жеке кәсіпкер немесе ұйым басшысының бұйрығы бойынша, немесе жеке кәсіпкер мен ұйым басшысының өздеріне).

Құжаттарды қабылдау және тапсыру жеке кәсіпкер немесе ұйым басшысының бұйрығына негізделе орындалады, онда:

• бухгалтерлік қызметтің құжат қабылдау –тапсыру мерзімдері көрсетіледі, бірақ екі аптадан көп емес;

• қабылдаушы мен тапсырушының еңбекақыларының тәртібі;

• қабылдау-тапсыру кезеңінде құжаттарға қол қою құқығы кімге берілген, сонымен қатар құжаттарды қабылдаушының қол қою құқығын анықтағанша құжаттарда тапсырушы қолы қойылады қабылдаушының бақылауымен.

Құжаттарды тапсыру кезеңінде бухгалтерлік есептің жағдайы, берілген есептеменің дұрыстығы, қабылдаушы және тапсырушы жақтарымен қол қойылған қабылдау-тапсыру актісі құрылады, жеке кәсіпкер мен ұйым басшыларының бекітуінше.

Акт екі данада құрылады. Біреуі бухгалтерлік қызметте қалады, екіншісі – құжаттарды тапсырушы жағында.

Бухгалтерлік есептің қанағатсыз жағдайы форс-мажорлық жағдаймен байқалуы мүмкін, алдыңғы бас бухгалтердің өз міндеттемелеріне немқұрайлы қарауынан. Бұл жағдайда бухгалтерлік есепті қалпына келтіру үрдісі жеке кәсіпкерге немесе ұйым басшылығына тапсырылады.

Жүргізілген талдау негізінде бухгалтерлік есеп жағдайы, құжат айналым, құжаттарды қайта қалпына келтіру кезеңі анықталады.

10. Бас бухгалтердің талабы операциялар мен оқиғалардың бастапқы құжатталу жөніндегі (алғашқы құжаттарды) уақытында көрсету барлық жұмыскерлерге бірдей міндет.

11. Ақшалай және есептесу құжаттары, қаржылық және несиелік міндеттемелер бас бухгалтердің қолысыз жарамсыз деп танылады және орындалмайды, егер өзгеше Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептеме бойынша сұрақтарына сәйкес заңнамасында қарастырылмаса.

12. Жеке кәсіпкер немесе ұйым басшысы бухгалтерлік құжаттарда қол қоюға құқығы бар тұлғаларды анықтайды. Тұлғаның алатын қызметіне, ақшалай сомасының көлеміне, қолдану аясына және операция негізіне байланысты қол қоюда иерархиялық құқығы қабылдануы мүмкін.

13. Жеке кәсіпкер немесе ұйым электрондық қолды қолданушы сақтандыру шараларын және бақылау орнату керек, электрондық қолдарды қолдану құқығы мен кіру мүмкіншілігіне қатысты Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес.

14. Жеке кәсіпкер немесе ұйымдар активтер, міндеттемелер, капитал, кірістер және шығыстармен байланысты операциялар мен оқиғаларды бухгалтерлік есептің типтік шот жоспары бойынша бухгалтерлік есеп жүргізеді.