Көптік жалғаулар

-ЛАР

-ЛЕР

ДАУЫСТЫ, Р,Й,У

-ДАР

-ДЕР

ҰЯҢ, Л,М,Н,Ң.

-ТАР

-ТЕР

ҚАТАҢ, Б,В,Г,Д,

ЖУАН

ЖІҢІШКЕ

ЖАҚ

ЕСІМДІК

ЖЕКЕШЕ

КӨПШЕ

І

МЕН,

БІЗ

-МЫН; -МІН; - БЫН; - БІН; -ПЫН; -ПІН

-МЫЗ; -МІЗ; -БЫЗ; -БІЗ; -ПЫЗ; -ПІЗ

ІІ

СЕН, СЕНДЕР

-СЫҢ; -СІҢ

-СЫҢДАР; -СІҢДЕР

СІЗ,

СІЗДЕР

-СЫЗ; -СІЗ

-СЫЗДАР; -СІЗДЕР

ІІІ

ОЛ,

ОЛАР

-

-

СӨЗ ТАБЫ

СҰРАҚТАРЫ

ЕРЕЖЕСІ

ЗАТ ЕСІМ

кім? не? кімдер? нелер? кімі? несі?

Заттың атын білдіреді

СЫН ЕСІМ

қандай? қай?

Заттың түрін, түсін, сипатын, көлемін т.б.

САН ЕСІМ

қанша? неше? нешінші?

З-тың санын, ретін білдіреді

ЕСІМДІК

кім? не? қай? қайсы? қанша? неше?т.б.

Затты атамай, көрсетеді

ЕТІСТІК

не істеді? қайтті? не істейді? қайтеді? не істеп жатыр?

З-тың ісін, қимылын, жағдайын білдіреді

үстеу

қайда? қашан? не себепті? қанша? қалай? не мақсатпен?

Заттың қимылы мен ісінің мезгілін, жай-күйін, мекенін, сынның белгілерін күшейтіп көрсететін сөз табы

ШЫЛАУ

–

Сөздерге жалғану арқылы қосымша мағына үстеп отырады

ОДАҒАЙ

–

Көңіл-күйді білдіреді

ЕЛІКТЕУ СӨЗ

–

Әр түрлі дыбысқа, құбылысқа еліктеу және олырдың бейнесін елестету мәніндегі сөз табы

құрамына қарай

дара

1 сөзден тұрады.

М.: балалар, мектеп

күрделі

2 немесе одан да көп сөзден тұрады

а) біріккен. М.: белбеу;

ә) қосарланған. М.: ата-ана;

б) тіркескен. М.: бала бақша;

в) қысқарған. М.: ҚарМУ

жасалу жолына қарай

негізгі

Ешбір жұрнақсыз, түбір сөз. М.: мектепте, үйлер

туынды

Басқа сөздерге жұрнақ жалғану арқылы жасалған зат есім.

М.: оқу+шы, таныс+тық

мағынасына қарай

деректі

Көзге көрінетін, денеге сезілетін деректі зат.М.:қала, қарындаш, Айгүл

дерексіз

Көзге көрінбейтін, денеге сезілмейтін, тек ойша топшылап айтылатын зат. М.: ауа, арман, мінез

жалпы

Бірыңғай көп заттың жалпылама атын көрсететін зат есім. М.: ауыл, көше

жалқы

Бірыңғай көп заттың ішінен дараланған жеке нәрсенің арнаулы атын білдіретін сөз. М.: Қарағанды, Абай

жанды

Кім? кімдер? кімі? сұрақтарына жауап беретін сөздер. М.: аға, таныстар, әжесі

жансыз

Не? нелер? несі? сұрақтарына жауап беретін сөздер. М.: кітап, жәндіктер

-шы;- ші;

оқу+шы, жазу+шы

-лық;- лік; - дық;- дік; -тық;- тік;

ауыз+дық, аш+тық, дос+тық

-шылық; -шілік;

жұрт+шылық, көп+шілік

-шақ;- шек;

мон+шақ

-ша; -ше;

маңдай+ша

-лас; -лес;- дас; -дес; -тас; -тес;

жол+дас, одақ+тас

-стан;

қазақ+стан, Өзбек+стан

-ылдырық;- ілдірік;

көз+ілдірік

-кер; -гер;

сауда+гер, үміт+кер

-ма; -ме; -ба; -бе; -па; -пе;

тер+ме, қос+па

-ым; -ім; -м;

біл+ім, ағ+ым

-ыс; -іс; -с;

айт+ыс, айқа+с

-қ; -к; -ық; -ік; -ақ;, -ек;

тара+қ, күре+к, сыз+ық

-қыш; -кіш; -ғыш; -гіш; -қаш; -кеш;

іл+гіш, жырт+қыш

-ыш; -іш;

өлшеу+іш, төсен+іш

НЕГІЗГІ

түбір сын есімдер.

М.: көк, сары, үлкен

ТУЫНДЫ

сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі, сын есімдер мен басқа сөз таптарына жұрнақтар жалғануы арқылы жасалған сын есімдер. М.: көкпеңбек, сары көйлекті

САПАЛЫҚ

заттың сапалық қасиеттерін (түрін, түсін, сырын, сапасын, аумағын, көлемін, дәмін, исін) білдіретін сын есімдер. М.: үлкен, алыс, домалақ

ҚАТЫСТЫҚ

бір зат пен екінші заттың қатысы мен байланысын білдіреді, басқа есімдер мен етістіктерден жұрнақ жалғану арқылы жасалады. М.: Балалы, баласыз

ДАРА

Бір ғана сөзден жасалған сын есім. М.: қатты, сары

КҮРДЕЛІ

Екі, одан да көп сөзден тұратын сын есім.

М.:сап-сары, тастай қатты