• Ochronne – ochrona przed agresją, ochrona porządku publicznego, polityka celna itp.

• Adaptacyjne – zmiana celów i metod polityki państwa stosownie do nowych warunków

• Innowacyjne – prognozowanie, planowanie I programowanie zmian zachodzących z udziałem czynnika państwowego

Typologia funkcji państwa

KRYTERIUM: Zasięg przestrzenny (terytorialny działania państwa)

Funkcja zewnętrzna:

• różne formy działania państwa w stosunkach międzynarodowych

Funkcja wewnętrzna:

• regulowanie stosunków wewnątrzpaństwowych

• organizowanie niektórych dziadzin życia społecznego

KRYTERIUM: Dziedziny działania państwa

Funkcja wewnętrzna:

• zapewnienie porządku i bezpieczeństwa wewnątrz kraju

Funkcja zewnętrzna:

• utrzymywanie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi w celu ochrony interesów będących wyrazem racji stanu

Funkcja gospodarczo-organizatorska:

• wpływanie na procesy gospodarcze poprzez określona politykę gospodarczą

Funkcja socjalna:

• działania zmierzające do zapewnienia minimum egzystencji (minimum socjalne)

KRYTERIUM: Cele działania

Funkcja adaptacyjna:

• procesy przystosowania się państwa do zmieniających się uwarunkowań cywilizacyjnych

Funkcja regulacyjna:

• wpływanie na zachodzące procesy społeczne

Funkcja innowacyjna:

• inicjowanie przez państwo nowych procesów i przeobrażeń społecznych

12. Jakie są funkcję władzy ustawodawczej?

Parlament (SEJM I SENAT), funkcje:

• Ustrojodawcza – polega na określeniu ustroju państwa (uchwalenie konstytucji)

• Ustawodawcza – polega na tworzeniu prawa.

• Kreacyjna – polega na uczestnictwie parlamentu w formowaniu organów państwowych

• Kontrolna – polega na kontroli działalności władzy wykonawczej

13. Jakie są funkcję władzy wykonawczej?

PREZYDENT – powołuje za zgodą Sejmu rząd

RADA MINISTRÓW (rząd) z Prezesem Rady Ministrów (premierem) zajmuje się:

• Bieżącą polityką państwową

• Wykonuje ustawy

• Kieruje administracją rządową

14. Jakie są funkcję władzy sądowniczej?

SĄDY I TRYBUNAŁY (Konstytucyjny, Stanu). Zadaniem sądów jest wymierzanie sprawiedliwości zgodnie z obowiązującym prawem.

15. Co to jest subsydialność?

Subsydium – bezzwrotna pomoc finansowa udzie lana przez państwo i wspierająca jakieś instytucje, gałęzie gospodarki, dotacja, subwencja.

16. Jakie są typy państw (demokratycznych)?

Forma państwa – konstytucyjnie określony sposób organizacji życia politycznego i społecznego

KRYTERIUM: Zasady organizacji aparatu państwowego:

Charakter głowy państwa:

• Monarchia (absolutna, konstytucyjna, parlamentarna)

• Republika (arystokratyczna, demokratyczna)

Relacja między organami państwowymi (systemy polityczne)

• Parlamentarno-gabinetowy

• Kanclerski

• Klasyczny prezydencki

• Półprezydencki

• Prezydencki wschodni

• Parlamentarno-komitetowy

KRYTERIUM: Struktura terytorialno-prawna państwa

• Państwo unitarne

• Państwo złożone (unia personalna, konfederacja, federacja)

KRYTERIUM: Reżim polityczny

• Państwo demokratyczne

• Państwo autorytarne

• Państwo totalitarne

17. Co to jest samorząd?

Samorząd – samodzielnie i niezależnie zawiadywanie własnymi sprawami (zwykle w zakresie administracji) poprzez terytorialne lub zawodowe grupy ludności za pośrednictwem wybranych przedstawicieli.

GMINA (2489)

Władze: rada gminy oraz wójt/ burmistrz / prezydent miasta

POWIAT (315 powiatów ziemskich i 65 powiatów grodzkich – miast na prawach powiatu)

Władze: rada powiatu oraz zarząd powiatu ze starostą/ prezydentem miasta

WOJEWÓDZTWO (16)

Władze: sejmik województwa oraz zarząd województwa z marszałkiem

wojewoda – przedstawiciel rządu

18. Co to jest system polityczny?

System polityczny – ogół organów państwowych, partii politycznych oraz organizacji i grup społecznych – formalnych i nieformalnych – uczestniczących w działaniach politycznych w ramach danego państwa oraz ogół generalnych zasad i norm regulujących wzajemne stosunki między nimi. W systemie politycznym wyróżnić można 4 podsystemy: instytucjonalny, funkcjonalny, regulacyjny i komunikacyjny.

19. Co to jest demokracja?

Demokracja – rządy demokratyczne powinny oznaczać to, co określa rzeczywiści znaczenie tych słów: rządy w których – w mniejszym lub większym stopniu – uczestniczy lud. Ich sens jest ściśle związany z ideą wolności politycznej.

Istota demokracji współczesnej:

• FORMA PRAWNA: naród suwerenem, podział władzy, praworządność (państwo prawa)

• PORZĄDEK SPOŁECZNY: partycypacja (uczestnictwo obywateli w rozstrzyganiu spraw publicznych)

• REŻIM POLITYCZNY: demokracja bezpośrednia i pośrednia

• FORMA STOSUNKÓW MIĘDZYLUDZKICH: demokracja bezpośrednia i pośrednia

Koncepcje demokracji: liberalna i marksistowska.

20. Co to jest społeczeństwo?

Społeczeństwo – najszersza przestrzennie i ilościowo ogólna zbiorowość ludzi istniejąca w ramach jednego państwa bądź narodu złożona z kompleksu grup społecznych, zintegrowana co najmniej na jednej z następujących płaszczyzn:

• Politycznej

• Instytucjonalnej

• Administracyjnej

• Kulturowej

• Religijnej

• Ekonomicznej

bądź innej mającej charakter społecznie integracyjny

21. Jakie są uniwersalne zasady demokracji?

Zasada wolności – rozumiana jako prawo swobodnego wyrażania przez obywateli opinii dotyczących spraw państwa

Zasada równości – polegająca na tym, że wszystkie opinie mają taką samą wagę

Zasada większości – odnoszona do mechanizmu stanowienia prawa i podejmowania decyzji politycznych, polegająca na tym, że po swobodnej wymianie poglądów przyjmuje się stanowisko, za którym opowiada się większość

22. Co to jest pluralizm?

Pluralizm – różnorodność w wielości, cecha charakterystyczna państwa demokratycznego

• Społeczny – wielka liczba konkurujących, zróżnicowanych grup

• Polityczny – wolna gra sił politycznych, prawo do wypowiadania i do prezentowania własnych poglądów

• Ekonomiczny – mechanizmy rynkowe i konkurencyjne

• Ideowy – wielość konkurujących ze sobą idei

23. Jakie są zasady ustrojowe demokratycznego państwa prawnego?

Zasady ustrojowe demokratycznego państwa prawnego:

• suwerenność narodu (ludu)

• podział i równowaga władzy

• konstytucjonalizm

• praworządność

• pluralizm społeczny, polityczny, ekonomiczny, ideologiczny

24. Co oznacza ustrojowa zasada suwerenności (zwierzchnictwa) narodu?

Suwerenem (podmiotem władzy) stał się naród. Ta zmiana podmiotu suwerenności nadała jej nową treść.

Historyczny rozwój zasady suwerenności:

• podmiotowość jednostki (monarchy) „ z Bożej łaski”

• podmiotowość monarchy „w parlamencie” (The King in Parliament) tzn. podmiotami suwerenności są monarcha i parlament

• podmiotowość narodu (suwerenność ludu).

Przez suwerenność narodu rozumie się najwyższą władzę narodu, przejawiającą się w decydowaniu, i zarazem władzę ostateczną. Zasada suwerenności narodu określa cele władzy państwowej i znajduje swoją praktyczną realizację poprzez zgodność rozstrzygnięć organów państwowych z oczekiwaniami społecznymi.

Formuła, iż władza należy do narodu, jest urzeczywistniana we współczesnym państwie za pomocą form demokracji bezpośredniej i pośredniej (pyt. 29 i 30). Suweren uczestniczy w sprawowaniu władzy lub oddziałuje na jej sprawowanie za pomocą różnych form. Społeczeństwo uczestniczące w wyborach może mięć wpływ na skład organów sprawujących władzę, a tym samym może oddziaływać na sposób i kierunki działania organów państwa. Zakres wpływu społeczeństwa na ostateczny wynik wyborów zależy w dużym stopniu od charakteru systemu wyborczego (ordynacji wyborczej).

Prawo wyborcze można rozpatrywać w znaczeniu:

• przedmiotowym – całokształt norm regulujących sposób wyłaniania organów przedstawicielskich (postanowienia konstytucji i ordynacje wyborcze)

• podmiotowym. – uprawnienia obywatela do brania udziału w wyborze przedstawicieli

Zasady prawa wyborczego:

• powszechność (prawo wyborcze: czynne – prawo głosowania i bierne – prawo bycia wybieranym)

• równość

• bezpośredniość

• tajność głosowania

Ostateczny rezultat wyborów i jego związek z wolą wyborców zależy od sposobu podziału mandatów: większościowy i proporcjonalny rozdział mandatów.