Прычыны раздробленасці ўсходнеславянскіх зямель:

- развіцце феадальных адносін і ўмацаванне многіх гарадоў на перыферыі – паслабленне цэнтру.

- адсутнасць трывалых эканамічных сувязей паміж землямі

- парушэнне перадачы княжацкага прыстолу ў спадчыну

“Воласці” – падзяленне Полацкай зямлі на дробныя тэратарыяльныя ўтварэнні.

Узніклі ў п.п. 12 ст. новыя княствы: Полацкае, Менскае, Ізяслаўскае, пазней – Віцебскае, Друцкае, Лагойскае.

12. ст. – у Менску княжыў Глеб Усяслававіч.

1105 – на Менск напала аб’яднанае войска паўдневарускіх князеў.

1116 – Глею захапіў частку дрыгавічоў і спаліў Слуцк.

1117 – барацьба Глеба і Мсціслава – асада Менска – Глеб узяты ў палон у Кіеў – ен памер

1129 – Мсціслаў захапіў у палон амаль усіх полацкіх князеў з сем’ямі

Тураўскае княства: распалася на Тураўскае, Пінскае, Дубровіцкае, Клецкае, Слуцкае.

Сярэдняе Пабужжа: Берасце (першы ўспамін 1019), Камянец, Кобрын, Драгічын, Мельнік, Бельск.

Беларускае Панямонне: (“Чорная Русь”) Наваградак, Ваўкавыск, Слонім, гародня (1127).

Беларускае Пасожжа: уваходзіла ў склад Смаленскага і Чарнігаўскага княстваў. Гарады: Мсціслаў, Крычаў, Копысь, Орша, Гомель (1142), Чачэрск, Рэчыца.

Пытанне 6. Барацьба з крыжацкай агрэсіяй і нашэсцем мангола-татараў.

Асаблiвасцю утварэння Беларуска-Лiтоускай дзяржавыз'яуляецца перавага палiтычных прычын над эканамiчнымi- неабходнасць барацьбы са знешняй небяспекай (з захаду ад нямецкiх рыцарскiх ордэнау i з усходу ад Залатой Арды).

Князь Мiндоуг у 1252 годзе каранаваўся i прыняу тытул у сваей рэзiдэнцыi у Наваградку. Пачынаючы з Мiндоуга ВКЛ праводзiць актыуную знешнюю палiтыку.

У 1262 годзе Мiндоуг з Аляксандрам Неускiм прыняу удзел у паходзе супраць крыжакоу. Крыжакам тады не удалося пранiкнуць у землi сярэдняга цячэння Заходняй Дзвiны. У 1313 годзе Мiндоуг загiнуу у вынiку змовы варожых яму лiтоускiх князей. Вялiкiм князем абвяшчае сябе жэмайцкi князь Трайнат. Ен распаусюдзiу сваю уладу на Гарадню i амаль на усю Чорную Русь. У канцы XIII ст. вялiкiм князем стау Вiцень. Пасля смерцi Вiценя трон заняу яго брат Гедымiн. Палiтыка Гедымiна была накiравана на далейшае унутранае i знешняе умацаванне ВКЛ i пашырэнне яго тэрыторыi. У перыяд з XIII да пачатку XIV ст. у склад ВКЛ актыуна уключаюцца новыя терыторыi: Полацкае i Вiцебскае, Менскага княствы ,Турауская зямля. Пад час княжання Альгерда Гедымiнавiча улада лiтоускiх князеу была пашырана на Берасцейскую i Гародзенскую зямлю. Таксама быу далучаны Гомель, Мсцiслаускае княства. У 1331 г. – бітва на рацэ Акмяне. Альгерд праводзiу актыуную Усходнюю палiтыку. Разам з тым ён паспяхова змагауся з крыжакамi. У 1348 годзе на рацэ Стрэва палкамi з Бярэсця,Вiцебска,Полацка,Смаленска былi разгромлены крыжакi. Пасля смерцi Альгерда вялiкiм князем стау яго сын Ягайла (1377 г.). У гады княжэння Ягайлы узмацнiуся нацiск крыжакоу. У вынiку - заключэнне у 1385 годзе у замку Крэва унii ВКЛ i Польшчы. Ягайла быу абраны польскiм каралём. З 1392 па 1430 гады князем стау Вiтаут .Пры Вiтауце ВКЛ дасягнула найбольшай магутнасцi i памерау. Уключэнне у склад ВКЛ паудневай Падолii дало выхад у Чорнае мора. Унiя з Польшчай, нягледзячы на складаныя ўнутраныя вынiкi, умацавала мiжнародныя пазiцыi княства. Галоўным ворагам, з якiм ВКЛ даводзiлася весцi напружаную барацьбу, былi Тэўтонскi i Лiвонскi ордэны. У 1409 г. пачалася «вялiкая вайна» з Тэўтонскiм ордэнам. Вырашальны ўдар быў нанесены крыжакам у бiтве пад Грунвальдам (15 ліпеня 1410), i нямецкая агрэсiя была спынена (Ягайла супраць Ультрыха фон Юнгінгена).. У XIV-XV стст. працягвалiся набегi татар на тэрыторыю ВКЛ. Значнай падзеяй у барацьбе з iмi быў разгром Альгердам мангола-татар на р.Сiнiя Воды (1363).

1380- удзел князя А. Полацкага ў Кулікоўскай бітве.

1399 – паражэнне войска ВКЛ ў бітве на р.Ворскле.

У 1455 г. атрады мангола-татар былi разбiты войскамi кiеўскага князя Сямена Алелькавiча. На гэтым набегi Арды на тэрыторыю ВКЛ практычна спынiлiся. З другой паловы XV ст. у знешняй палiтыцы ВКЛ паўстае пытанне ўзаемаадносiн з мацнеючым суседам на поўднi - Крымскiм ханствам.