Егер көшеде болсыңыз:

• Ғимараттар мен электр желілерінен алшақ, ашық алаңда тұрыңыз, үзілген электр желілерінен алшақ тұрыңыз;

• Ғимараттың алдың кесіп өтпеңіз және оған кірмеңіз.

Егер автокөліктің ішінде болсаңыз:

• Ашық алаңда қалыңыз жер сілкінісі біткенше көлік ішінде болыңыз

Есте болсын. Жер сілкінісі кезінде жер жарылып, адам өлімі сирек кездеседі. Жер сілкінісі кезінде мынадай жағдайларда бақытсыздық орын алады:

• Ғимараттардың кейбір бөліктерінің қирауы;

• Сынған терезелердің құлауы;

• Үзілген электр желілері;

• Пәтердегі ауыр заттардың құлауы;

• Өрт;

• Үрей кезінде бақылаусыз қалған адамдардың мінез-құлқы.

Егер сіз алдын-ала қауіпсіздік шараларын сақтасаңыз, құрбан болу саны аз болары сөзсіз.

Жер сілкінісен кейін:

• Қажет адамдарға алғашқы жәрдем көмегін көрсетіңіз;

• Зардап шеккендерді үйіндіден шығаруға көмектесіңіз;

• Радиоқабылдағышты қосыңыз;

• Суды, газды, жарықты мүмкіндік болса өшіріңіз;

• Ашық отты пайдаланбаңыз;

• Өте сақ болыңыз, ғимаратты тез арада босатыңыз, яғни басқа жаққа барыңыз.

• Жер силкиниси – бул жер ќыртысында немесе мантияныњ ‰стинги бОлигинде кенеттен болѓан ќозѓалыс пен жарылыс нєтижесинде пайда болѓан жєне елеули ауытќу т‰ринде ‰лкен ќашыќтыќка таралатын жер асты д‰мпуи мен жер астынын ќозѓалысы. Жер силкиниси – ќаћарлы кездейсоќ ќ±былыс, кенеттен пайда болады жєне ќасќаѓым сєтте Отеди.

• Сейсмикалыќ аспапдардыњ – сейсмографтардыњ жыл сайын жер шарында тиркейтин жер силкинулери 100000 – нан астам, бираќ олардыњ бєри апатты емес. Сейсмографтар жыл сайын Алматыда жєне Алматы облысында тиркейтин жер силкинулери 400 – ден астам.

• Жердињ ишки ќ±рылысы бирнеше ќабаттардан т±рады: ядро, сыртќы ядро, тОменги мантия, жоѓарѓы мантия, жер ќыртысы. Жер ќыртысыныњ ќалындыѓы барлыќ жерде бирдей емес. М±хиттар т‰биндеги жер ќыртысыныњ ќалындыѓы 5-10 км-ге, ашыќ жазыќтарда 30-40 км-ге, ал таулы алќаптар Оњиринде – 50-80 км-ге жетеди.

• Жер бетинен 150-200 км. терењдикте т±тќырлыѓы Оте тОмен иилгиш ќабат бар. Астеносфера деп аталатын б±л ќабаттыњ кейбир жерлерде типти ќоймалжыњ с±йыќ болуы да м‰мкин. Ќандай да зат болмасын балќыѓанда оныњ тыѓыздыѓы тОмендеп, т±тќырлыѓы азаяды, жєне кОлеми Оседи. Мине, осыныњ єсеринен жоѓарѓы ќатты ќабаттар тОмен шОгип, тОменги ќоймалжыњ ќабаттар жоѓары шыѓуѓа тырысады да, астеносферадан жер бетине дейинги ќалындыѓы 150-200км. болатын ќабат (литосфера) ќозѓалысќа келеди. Жердињ ишки ќ±рылысыныњ ќабат-ќабат болып орналасуы алѓашќы кезде жер шарын ќ±раѓан тау жыныстарыныњ конвекциялыќ аѓындар єсеринен кейин Оздеринињ тыѓыздыѓына байланысты жекелене даралануынан болуы ыќтимал. Сонымен конвекциялыќ аѓындардыњ єсеринен ќалындыѓы 150-200 км жердињ жоѓарѓы ќабаты (литосфера) ќозѓалысќа келеди. Литосфералыќ плиталардыњ ќозѓалыстары ‰шт‰рли жаѓдайда болуы м‰мкин. Бириншиси – плиталар ќарама-ќарсы баѓытта жылжып, бир-биринен ажыраудыњ єсеринен рифти белдемдер пайда болады (Байкал кОлиндеги, Ќызыл тењиздеги жєне т. б.). Єдетте, б±л рифти белдемдер тектоникалыќ т±рѓыдан белсенди алќаптар ќатарына киреди. Екиншиси – литосфералыќ плиталар бир – бирине жаќындай жылжып соќтыѓысќан к‰нде бири екиншисинињ жоѓарѓы бОлигин ж±ла тОмен ќарай с‰нгип, су асты белдеулерин ќ±райды. Осындай белдеудињ бойында жатќан Тыныќ м±хиттыњ б‰кил шыѓыс бОлиги жане оѓан кОршилес Филиппин, Жапон, Алеут аралдары алапат апаттарыныњ орталыѓы болуда. Ушиншиси – литосфералыќ плиталар бирин – бири бойлай жылжитын жаѓдайлар болады. М±ндайда плиталардыњ жиектери тегис болмаѓандыктан, олардыњ жылжыуы да бирќалыпты болмай, кидирмели – ‰зикти болады. Плитарардыњ бир – бирине илинип жылжуы б±л аймаќта белгили бир мОлшерде эпергиянын жиылып – босануына, сОйтип кезекти єрекет сайын жер асты думпуинињ болуына єкелип соѓады. Жапония, Иран, Туркия, Орта Азия, мемлекеттери, Гватемала, Перу, Сицилия, Греция – б±л мемлекеттер литосфералык плиталардыњ шекарасына жаќын орналасќан.