Берілістер

Техникада айналмалы қозғалысты бүр мүшеден екінші мүшеге тасымалдау,сапалық және сандық жағынан өзгертуге арналған механизмдер кеңінен қолданылады.Олар беріліс механиздер деген атқа ие болды.Бір мүшеден екінші мүшеге қозғалысты беру әдістері бойынша:

- фрикционды

- ілініс

деп екіге бөлінеді.

Қарапйым механизм Екі қозғалмалы және бір қозғалмайтын мүшелерден тұрады,оны саты деп атайды.Беріліс механизм мүшелерінің кіндік сызықтары қатарласқан болса – жазық механизм болады.Өндірісте жазық механизм көп таралған.

Планетарлық беріліс

Шағын габарит өлшемді планетарлы берілісті қолданып,үлкен беріліс қатынасын алуға болады.Жасау,жинау қиындығында,төмен ПӘК қарамастан бұлар трнаспортты механизмдерде кеңінен таралады,яғни салмақпен гаварит өлшемдері шектелген жерлерге қолданыла.Қатарлық механизмдерге қарағанда плаентарлық механизмнің айырмашылығы, мұнда бір мезгілде екі немесе оданда көп айналыс жасай алатын мүшенің болуында, бұл мүшені саттелит деп атайды.

Саттелиттің қозғалмалы кіндігі орналасқан мүшесі Н тізгін, ал кіндіктері қозғалмайтын дөңгелектерді орталық деп атайды.Бұл механизмде:

• қозғалмалы мүшелер м₄(123Н)

• төменгі кинематикалық жұптар Р₅ =4 (0-1,0-н,0-3,н-2)

• жоғарғы кинематикалық жұптар Р₄=2(1-2,2-3)

Механизмнің еркіндік дәрежесі:

W =3n – 2p₅ – p₄ =

Cонымен қатар бұл механизмдер қозғалыстарды бір біріне қосуға пайдаланылуы мүмкін, сондықтан оларды дифференциялды механизмдер деп атайды.

Тісті берілістің көрсеткіштері мен сапалық сипаттамасы

П₁ және П₂ профильдер жанасатын нүктелерінің қозғалмайтын жазыққа түсетін ізі –ілініс сызығы деп аталады.

Ілініс доғасы деп шеңбердің қандай да бір нүктесінің қос тістік ілінісу уақыты ішінде жүрген жолы ұзындығын айтады.

Ілінісу доғасының ұзындығын анықтаймыз:

L_зац = (ав) *µ_l / cosα = 89 *0.083 / 0.939 = 7.86

Ілінісу коэффициентін былай анықтаймыз:

ԑ = L_зац / P_t = 7.86 / 6.28 = 1.25

Ілінісу доғасы – бір уақыттағы іліністегі тістердің орташа мәні ԑ.Тісті механизмде ілінісу коэффициенті бірден үлкен болуы керек.

ԑ >1

• егер ілінісу коэффициенті 1 кіші болса онда ілініс тоқтап жүреді және тістердің соққы беруіне әкеліп соғады;

• егер тең болса 1- ге іліністе дөңгелектің бір тісі ғана болады екінші тіс бірінші тіс іліністен шыққан соң ілініске түседі;

• егер 1-ден үлкен болса,онда іліністе бір тістен көп тіс қатысады.Белгілі уақытта іліністе дөңгелектің бір тісі қалған уақытта екінші тіс қатысады.

Шығарған есепте ілінісу коэффициенті 1,25- ке тең. Бұл ілініске 1,25 тіс қатысады деген сөз.Уақыттың 75% бөлігінде іліністе бір тіс,ал 25% уақытта екі тіс қатысады.

Эвольвенттік іліністің параметрлері

Егерде екі тісті дөңгелектердің ілінісінде бөлгіш және бастапқы шеңберлері беттес бірдей түссе,ілініс және дөңгелектерді нольдік деп атайды.z₁ =21, z₂ =18,m= 2 мм берілсін делік.Бұл дөңгелектердің эвольвентті профильдерін табу керек. Айналу кіндіктерінің арақашықтығы a_ω=1/2*m(z₁+z₂)=39

Бастапқы шеңберлер Жанасатын нүкте р ілініс полюсі.Осы нүктеден шеңберлерге жанасу сызығымен ілініс бұрышы,жасайтын түзу ілініс сызығы жүргізіледі.Ілініс сызығына о бір және о екі кіндіктерінен тісірілген перпендикулярлар ұзындығы негізгі радиустар r_b1 және r_b2.

Эвольвента – бұл жартылай қисық,яғни бір жағынан шектелген, негізгі шеңбердің ортасына қарай эвольвента сызығы жоқ.Сондықтан ер в бір мен ер эв арасын радиалды түзумен жалғаймыз, олар радиустары ер эв ойыс шеңберлерімен радиусты (0,3 …..0,4) м доғалары арқылы жанасады.Санылаусыз нольдік іліністе тіс қалындығы эс ілініс адымының жартысына тең.Бөлгіш шеңберде эс бөлінген екі доғаны салып,тістің симметрия сызығын жүргіземіз.

Нақты ілініс сызығы(ав) кесіндісі болып анықталады,мұндағы а радиусы ер а екі шеңбер және (АВ) қиылысатын нүкте, ал оған ұқсас в радиусы ер а бір шеңбер және (АВ) сызығын қиылысқан нүкте а нүктеде бір дөңгелектің аяғындағы алде қандай нүктесі екі дөңгелектің тісінің төбесімен ілініседі.Сол алде қандай нүктені табу үшін ойша бірінші дөңгелектің профилін ілініс сызығымен кішкентай а нүктесінде қиылысқанша кейн айналдырамыз.бұл дөңгелектің ілініске күргендегі қалпы. Кейін ілініс нүктесі профиль бойымен аяғынан төбесіне жылжиды. Тістің ілініс бастаған нүктесінің қозғалмайтын жазықтағы ізі ер а бір а – радиусты шеңбердің сызығы берілген жағдайдағы профилмен қиылысқан жері оның жұмыс бөлігінің шегін анықтайды.

Екі дөңгелектің бі бірімен жанасатын нүтелерін жанасты нүктелер деп тайды.

Эволвенттік іліністе тістердің кезкелген нүктесі тек ілініс сызығына түскенде ғана жанасады.Бірінші дөңгелегіндегі с бір нүктесімен екінші дөңгелектегі жанасатын нүктені анықтау керек болсын.Ол үшін радиусы r а бір c доғамен (ав) сызығына ноль нүктесін табамыз содан кейін r а екі c радиуспен екі дөңгелектің профилінде с екі нүктесін табамыз.

Тістің бастапқы шеңберден жоғарғы жағы төбесі,ал төменгі жағы аяғы деп аталады.

Z₁=21,Z₂ =18,m =2 мм α =20⁰

r₁ =1/2 *mz₁=1/2*2*21=21

r₂=1/2mz₂=1/2*2*18=18

P_t=3,14*2=6,28

h=2,25m=2,25*2=4,5

S_t=1/2P_t=6,28/2=3,14

r_a1=1/2m(z₁+2)=1/2*2(21+2)=23

r_a2=1/2m(z₂+2)=1/2*2(18+2)=20

r_f1=1/2*m(z₁-2,5)=18,5

r_f2=1/2*m(z₂-2,5)=15,5

a_ω=1/2*m(z₁+z₂)=39

µ_l=h/h^ч=4,5/54=0/083

(O₁O₂)= a_ω/ µ_l=39/0,083=470

O₁P=r₁/ µ_l=21/0,083=253

O₂P=r₂/ µ_l=18/0,083=217

r_в1=r₁*cosα=21*0,939=19,7

r_в2=r₂*cosα=18*0,939=16,9

O₁N₁= r_в1/ µ_l=19,7/0,083=237,3

O₂N₂= r_в2/ µ_l=16,9/0,083=203,6

r_a1^ч= r_a1/ µ_l=23/0,083=277

r_a2^ч= r_a2/ µ_l=20/0,083=240,9

r_f1^ч= r_f1/ µ_l=18,5/0,083=222,8

r_f2^ч= r_f2/ µ_l=15,5/0,083=186,7

ρ=0,3*m=0,3*2=0,6

ρ^ч= ρ/ µ_l=0,6/0,083=7,2

S_t^ч=S_t/ µ_l=3,14/0,083=37,8

P_t^ч=P_t/ µ_l=6,28/0,083=75,6