Дадатковая

1. Валахановіч, А.І. Графы фон Гутэн Чапскія на Беларусі / А.І.Валахановіч. – Мн.: БелНДІДАС, 2003. – 84 с.

2. Витебщина архивная: история, фонды, персоналии (сер. ХІХ – ХХ вв.) – Мн.: БелНИИДАД; Витебск, 2002. – 213 с.

3. Гужалоўскі, А. Музеі Беларусі (1918 – 1941 гг.) / А.Гужалоўскі. – Мн.: НАРБ, 2002. – 164 с.

4. Е.Р.Раманаў. З гісторыка-археалагічнай спадчыны: выбраныя творы / Е.Р.Раманаў; пад навук. рэд. І.А.Марзалюка. – Магілёў: МДУ імя А.А.Куляшова, 2006. – 240 с.

5. Кузьмич, А.С. Краеведческое движение в Гомеле в 20-е годы ХХ в. / А.С.Кузьмич, А.В.Кузьмич // Краеведческие записки: к 80-летию Гомел. обл. краевед. музея. – Гомель, 2000. – С.196 – 203.

6. Локотко, А.И. Историко-культурные регионы Беларуси: [пособие для студентов отд-ния “Культур. наследие и междунар. туризм” фак. искусств] А.И.Локотко. – Мн.: ЕГУ, 2002. – 226 с.: ил.

7. Лыч, Л.М. Краязнаўства – крыніца ведаў і нацыянальнага сталення / Л.М. Лыч. – Мн.: Бел. фонд культуры, 2004. – 49 с.

8. Малаш, Ю. Язэп Драздовіч – вандроўнік, мастак, гісторык / Ю.Малаш

9. // Беларускі гістарычны часопіс. – 1999. – № 2. – С. 78 – 82.

10. Мальдзіс, А. Скарынаўскі цэнтр і краязнаўства / А.Мальдзіс // Падарожнік. – 1997. – № 1. (укладка паміж с.10 – 11)

11. Півавар, М.В. Даследчыкі Полацка-Віцебскай даўніны ХVI – 1944 г.: даведнік. – Віцебск: Віцебская абласная друкарня, 2006. – 176 с.: фат.

12. Саітава, В.І. Краязнаўчая работа ў Лідзе (20-30-я гг.) / В.І.Саітава // Бібліятэчны свет. –1999. – № 3. – С.22 – 23.

13. Саламевіч, Я. Руплівец: [аб Г.А.Каханоўскім] / Я.Саламевіч // ЛіМ. – 1996. – 19 студз. (№3). – С.12.

14. Цітовіч, І.У. Аматарскае краязнаўства 1921 – 1939 гг. і яго месца ў нацыянальна-культурным жыцці заходнебеларускага насельніцтва / І.У.Цітовіч // Философия. Культура. Общество: сб. тр. молодых ученых и аспирантов / РИВШ. – Мн., 2004. Ч. 1. – С.155 – 163.

15. Цітовіч, І.У. Заходнебеларускі школьны краязнаўчы рух у міжваенны перыяд // Гісторыя: праблемы выкладання. – 2003. – № 5. – С.55 – 62.

16. Цітовіч, І.У. Даследаванне Заходняй Беларусі дзяржаўнымі краязнаўчымі арганізацыямі ІІ Рэчы Паспалітай / І.У.Цітовіч // VІ межвуз. конф. молодых ученых, Брест, 14 мая 2004 г. / Брест. гос. ун-т им. А.С.Пушкина; под общ. ред. А.А.Горбацкого. – Брест, 2004. – С. 148 – 150.

17. Цітоў, А. Кароткі летапіс пра летапісца: А.Гваньіні / А.Цітоў // Мастацтва. – 1993. – № 8. – С.64 – 65.

1 Матэрыялы па курсу “Краязнаўства Беларусі”: праграма // Беларусь: история, краеведение, этнология в контексте мировых цивилизаций : учеб.-метод. пособие. – Мінск., 2003. – С.75 – 78.

2 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Т. 4. – Мінск, 1997.– С.257.

3.Большаков, А.М. Введение в краеведение / А.М.Большаков. – Л., 1926. – С.11.

4 З-за пагрозы нямецкага наступлення цэнтр перанесены ў Смаленск (люты 1918 г.)

5 Гэта даследаваў беларускі гісторык У.Міхнюк.

6 Регионы Республики Беларусь 2007: стат. сборник. – Минск, 2007. – С.28.

7 Біблія: факс. узнаўленне Бібліі, выд. Ф.Скарынаю ў 1517 – 1519 гг.: У 3 т. – Т.2. – Мінск: БелСЭ, 1991. – С.604.

8 Выклікае спрэчкі існаванне Полацкага летапісу ХІІ ст.

9 Беларускія летапісы і хронікі: пер. са старажытнарус., старабеларус., пол. / уклад. У.Арлова; навук. рэд., аўт. прадм. В.Чамярыцкі. – Мінск: Міжнарод. фонд “Бел. кнігазбор”, 1997. – С.269.

10 Энцыклапедыя гсторыі Беларусі. – Т 2. – Мінск, 1994. – С. 500.

11 Апублікаваны на беларускай мове ў 1978 г.

12

13

14 Улашчык, М.М. Выбранае / уклад. А.Каўкі і А.Улашчыка. – Мінск, 2001. – 169 – 170.

15 Не выдадзены, аўтограф у захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве.

16 Большасць зберагаецца ў Нацыянальным музеі ў Кракаве.

17

18

19

20

21

22 Бошняк, А. Дневные записки путешествия А.Бошняка в разные области Западной и полуденной России в 1815 г. / А.Бошняк. – М., 1821. – Т.ІІ. – С.81.

23

24

25 Зласліўцы – у Гродне князь К. Богуш, у Вільні ксёндз А.Стжэцкі ў акружэнні сабе падобных высмейвалі рэдкую працавітасць Жылібера. Кароль жа называў яго прыдворным медыкам, пісаў яму пісьмы, запрашаў на абеды, падараваў дзве брыльянтавыя манаграмы, узнагародзіў двума медалямі Merentibus, загадаў зрабіць мармуровы бюст.

26 Protokoly posiedzeń KEN 1773 – 1785. – Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk: Ossolineum, 1973. – S. 276.

27 Bieliński, J. Uniwersitet Wileński (1579 – 1831). / J. Bieliński. T. 2. – Kraków, 1899 – 1900. – S. 494.

28 Bieliński, J. Uniwersitet Wileński (1579 – 1831). / J. Bieliński. T. 2. – Kraków, 1899 – 1900. – S.246.

29 Аб славяншчыне перад хрысціянствам. – 1818. – С.56.

30 Нашчадкі прадалі зборы дзяржаве. Забіраў каштоўныя калекцыі акадэмік В.М.Севяргін. Гэта падарожжа ён адлюстраваў у “Записках путешествия по западным провинциям Российского государства...” (1803). Севяргін падаў падрабязныя апісанні многіх мясцін Беларусі.

31 Л.В.Аляксееў прывёў красамоўныя прыклады стаўлення да айчыннай гісторыі расійскіх саноўнікаў у пачатку ХІХ ст. у кнізе “Археология и краеведение Беларуси ХVI – 30-е годы ХХ в.” Минск, 1996. С.20.

32 Пахаванне на спіне пад курганом на гарызонце або на падсыпцы ў курганным насыпе.

33 С. 58.

34 Народная газета. – 1995. – 5 студз.

35 Быў жанаты з артысткай Аленай Маеўскай (1828 – 1900), якая ў 1857 г. пакінула Кіркора і паехала ў Польшчу, дзе прыняла актыўны ўдзел у паўстанні 1863 г.

36 Цішчанка, І.К. Да народных вытокаў / І.К.Цішчанка. – Мінск: Навука і тэхніка, 1986. – С.184.

37 Каханоўскі, Г.А. Руплівец нашай старасвеччыны: Яўстах Тышкевіч / Г.А.Каханоўскі, А.Г.Каханоўскі. – Мінск: навука і тэхніка, 1992. – .С.21.

38 Tyszkiewicz, E. Opisanie powiatu Borysowskiego. / E. Tyszkiewicz. – Wilno, 1847. – S. 271 – 272.

39 Tyszkiewicz, E. Opisanie powiatu Borysowskiego / E. Tyszkiewicz – Wilno, 1847. – S. 271.

40 Tyszkiewicz, E. Opisanie powiatu Borysowskiego / E.Tyszkiewicz. – Wilno, 1847. – S. 239 – 240.

41 Акты относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. –Спб., 1848. – Т.1. – С.1.

42 Журнал Министерства народного просвещения. – 1842. – № 11. – С.10 – 11.

43

44 Рубон – гэта старажытная славянская назва ракі Заходняя Дзвіна.

45 Rubon. – 1845. – T. IV. – S.116.

46 Brukner, A. Historia kultury polskiej / A.Brukner. - Kraków-Warszawa, 1946. – S.17.

47 Алексеев, Л.В. Археология и краеведение Беларуси ХVI – 30-е годы ХХ в.” / Л.В.Алексеев. Минск, 1996. С.83.

48 Zdziechowski, M. O tutejszości / M. Zdziechowski // Dziennik Miński. – 1918. – № 4.; Zienkiewicz, T. Polskie życie literackie w Mińsku w XIX i na początku XX wieku do roku 1921) / T. Zienkiewicz. – Olsztyn: Wyższa szkoła pedagogiczna, 1997. – S. 27.

49 Два выданні вытрымала кніга “Беларусь у малюнках Напалеона Орды. Другая палова ХІХ стагоддзя” (Мінск, 2001 і 2004 гг.)

50 “Беларускі зборнік” планаваўся аўтарам у 15 кнігах, але пры жыцці Раманава былі выдадзены 9 тамоў (1886 – 1912), 10-ы том выпусціў Інбелкульт (1928), падрыхтаваныя 11 – 14-я тамы загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, лёс 15-а невядомы.

51 Мальдзіс, А.І. Выдадзена нашымі сябрамі / А.І.Мальдзіс // Помнікі гісторыі і культуры. – 1980. – № 4. – С. 11.

52 У 80-я гг.работа прыпынілася і ўзнавілася толькі ў 1910-я гг.

53 Гарбачова, В.В. Удзельнікі паўстання 1830 – 1831 на Беларусі: біябіліягр. слоўн. / В.В.Гарбачова. – Мінск: БДУ, 2004. – 398 с.

54 Zienkiewicz, T. Polskie życie literackie w Mińsku w XIX i na początku XX wieku do roku 1921) / T.Zienkiewicz. – Olsztyn: Wyższa szkoła pedagogiczna, 1997. – S. 112.

55 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. Т. 2. – Мн., 1994. – С. 278.

56 Цыбуля, В.А. Прыватныя бібліятэкі, архівы і музеі / В.А.Цыбуля // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. – 1982. - № 3. – С.36 – 38.

57 Военский, К.А. Отечественная война в Новоборисовском собрании И.Х.Колодеева: [Библиогр. oчерк] / К.А.Военский. – Спб.: Главное упр. уделов, 1904. – 16 с.

58 Алексеев, Л.В. Археология и краеведение Беларуси ХVI – 30-е годы ХХ в. / Л.В.Алексеев. – Минск, 1996. – С.174 – 175.

59 Zienkiewicz, T. Polskie życie literackie w Mińsku w XIX i na początku XX wieku do roku 1921) / T. Zienkiewicz . – Olsztyn: Wyższa szkoła pedagogiczna, 1997. – S. 112 – 113.

60 Вядома, што арганізацыю ўзначальваў Б.Усас, сакратаром быў П.Гутаровіч. У распараджэнні таварыства мелася каля 40 тыс. гістарычных дакументаў і рукапісаў (С. 64).

61 У 1922 г. у гэтым таварыстве з удзелам прадстаўнікоў іншых грамадскіх арганізацый было створана часовае бюро краязнаўства, прызначанае для кіравання краязнаўчай работай у рэспубліцы, але выканаць пастаўленую мэту не ўдалося.

62 Ёсць звесткі аб стварэнні ў 1921 г. камісіі па рэгістрацыі краязнаўчых арганізацый у Навукова-тэрміналагічнай камісіі. Інбелкульт афіцыйна адкрыты 30.01.1922 на яе базе.

63 У гэты перыяд П.Р. Вілянстовіч адначасова працаваў намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі ЦК і адказным сакратаром ЦКК КП(б)Б, намеснікам наркома Рабоча-сялянскай інспекцыі.

64 Самцэвіч, В. У масавы даследчы паход за сыравінай для прамысловасці другой пяцігодкі / Беларуская Акадэмія навук; Масавы сектар і ЦБК; Самцэвіч В. – Мінск, 1932. – 28 с.

65 Нікольскі, Н.М. Устаноўкі і метады беларускай нацдэмаўскай этнаграфіі / Н.М.Нікольскі. – Мінск, 1933. – С.12.

66 Выдра, Р. Беларускі нацдэмакратызм у краязнаўчым руху БССР / Р.Выдра. – Мінск, 1931. – 87 с. (Навука на службе нацдэмаўскай контрэвалюцыі. Т.1, ч. 4).

67 Кнорын, В. За культурную рэвалюцыю / В.Кнорын: (збор артыкула). – Мінск: Бел. дзярж. выд-ва, 1928. –С.80.

68 Кандыбовіч, С.С. Разгром краязнаўчага руху ў Беларусі. – Мінск, 2002. – С.52.

69 С.С.Кандыбовіч – былы кіраўнік спраў СНК БССР асвяціў трагічныя падзеі краху краязнаўства ў кнізе “Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі” (2002).

70 Савецкая краіна. – 1932. – № 6. – С.3 – 4.

71 Мешечко, Е.Н. Географическое краеведение / Е.Н.Мешечко. – Минск, 2002. – С.31.

72 Рэпрэсіраваны ў 1937 г.

1. 73 Шумейко, М. Белорусские архивы и краеведение в 1920-е годы / М.Шумейко // Архивы и справаводства. – 2003. – № 4. – С.87 – 95.

74 Краязнаўства (Нататкі пра бадзянні ў 1924 – 1929 гг.): з рукапіснай спадчыны. – Мн.: БелНДІДАС; Пейто, 1999. – 160 с.

75 Там жа, с.14, 15.

76 Вёска Дзякавічы Любанскага раёна.

77 Там жа, с.140.

78 Кузьмініч, Т.В. Бібліяграфічная праца навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі ў кантэксце інфармацыйнай дзейнасці ў рэспубліцы (другая палова 20 – пачатак 30-х гг. ХХ ст.) // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. – Мінск, 2006. – Вып. 8. – С.214, 218.

79 Шорац, Л.Ф. Школьнае гістарычнае краязнаўства Беларусі ў 20 – 30-ягады ХХ ст. / Л.Ф.Шорац // Веснік Віцебскага дзяржаўнага універсітэта. – 2005. – № 4. – С.36 – 37.

80 Там жа, с.36.

81 Праграма краязнаўчай падрыхтоўкі настаўнікаў масавай школы // Савецкая краіна. – 1933. – № 1. – С.80.

82 Покало, М.И. История библиотечного дела в БССР / М.И.Покало. – Минск: Вышэйшая школа, 1986. – С.79.

83 Кузьмініч, Т.В. Бібліяграфічная праца навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі ў кантэксце інфармацыйнай дзейнасці ў рэспубліцы (другая палова 20-х – пачатак 30-х гг. ХХ ст.) // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. – Мінск, 2006. – Вып. 8. – С.208.

84 Лявончыкаў, В.Е Беларуская бібліяграфія. Агульны курс: падручнік / В.Е.Лявончыкаў. – Мінск: Вышэйшая школа, 1991. – С.134 – 135.

85 Кузьмініч, Т.В. Бібліяграфічная праца навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі ў кантэксце інфармацыйнай дзейнасці ў рэспубліцы (другая палова 20-х – пачатак 30-х гг. ХХ ст.) // Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі. – Мінск, 2006. – Вып. 8. – С.211.

86 С.30.

87 С. 173 – 174.

88 Створанае для ўзвышэння радзімы А.Міцкевіча, імя і творчасць якога ў Польшчы набылі значэнне сімвалаў барацьбы за незалежнасць.

89 У законах “Права аб таварыствах”, “Аб студэнцкіх таварыствах”, “Аб апецы над грамадскімі музеямі” і іншых абмяжоўваліся магчымасці ўдзелу ў грамадскіх нацыянальных арганізацыях.

90 С.3.

91 Ziemia Lidzka. – 1939. – № 1. – S.37 – 38.

92 Калосьсе. – 1935. – № 1. – С.71.

93

94 Пяцюкевіч, М. Мікола Нікіфароўскі – беларускі этнограф / М.Пяцюкевіч // Калосьсе. – 1935. – № 4. – С.217 – 225.

95 Саітава, В.І. Краязнаўчая работа ў Лідзе / В.І.Саітава // Бібліятэчны свет. – 1999. – № 3. – С.22 – 23.

96 Ś.p. Tadeusz Wróblewski, jako zalożzciel Biblijoteki im. E. i E. Wróblewskich // Ateneum Wileński. – 1925 – 1926. – T.3. – S. 436 – 444.

97 Тэрмін “заходнебеларускі” ён не выкарыстоўваў. Ужываліся паняцці “віленскі раён”, “4 ваяводствы паўночна-заходнія”, “крэсы всходне”.

98 На жаль, паказальнік “Перыядычныя выданні Віленскага бібліяграфічнага рэгіёну” не быў выкарыстаны ў ліку крыніц пры падрыхтоўцы нацыянальнага рэтраспектыўнага паказальніка “Газеты Беларусі.1776 – 1975” (Мн., 2003).

99 Ambros, M. Wileńska bibliografja regionalna w I półroczu 1930 / M. Ambros // Ateneum Wileński. – 1930. – Z.3 – 4. S.351 – 354.

100 Ś.p. Tadeusz Wróblewski, jako zalożyciel Biblijoteki im. E. i E. Wróblewskich // Ateneum Wileński. – 1925 – 1926. – T.3. – S.436 – 444.

101 Саітава, В.І. Краязнаўчая работа ў Лідзе / В.І.Саітава // Бібліятэчны свет. – 1999. – №.3. – С.22 – 23; Саитова, В.И. Журнал “Ateneum Wilenskie” / В.И.Саитова // Библиография. – 1999. – № 5. – С.82 – 91.

102 Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. – 1981. – № 3. – С.5.

103 Историческое краеведение Белоруссии: учеб пособие. – Минск, 1980. – С.38.

104 Историческое краеведение Белоруссии: учеб. пособие. – Минск, 1980. – С.33.

105 Мешечко, Е.Н. Географическое краеведение: учеб. пособие / Е.Н.Мешечко. – Минск: Вышэйшая школа, 1986. – С.33.

106 Статут Беларускага Краязнаўчага Таварыства. – Мінск, 1991. – 26 с.

107 З органа лідскага аддзелу Саюзу палякаў на Беларусі газета пераўтварылася ў незалежнае выданне, выходзіць пад рэдакцыяй А.Колышка.

108 Напрыклад, кнігі “Як фенікс з попелу … Палякі на Лідскай зямлі ў 1987 – 1997 гг.” (1997), аб І.Дамейку (2000) і інш.

109 Jak Feniks z popiołu...Polacy na ziemi Lidzkiej w latach 1987 – 1997. – Lida: T-wo kultury polskiej ziemi Lidzkiej, 1997. – S.63.

110 Кравец, А. Экспедыцыя навучэнцаў “Наш край” / А.Кравец // С.63.

111Летапісы, паясы, героі // Краязнаўчая газета. – 2008. – студзень (№ 2). – С.7.

112 Даныя на жнівень – верасень 2007 г.сабраны студэнтамі-завочнікамі БДУ культуры і мастацтваў.

214