4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Адамның психикалық қызметтерінің физиологиялық негіздері. Адамның психикалық қызметтерінің ерекшеліктері (назар, қабылдау, ойлау, сана, сөз).

2. Адамның психикалық қызметтеріінң бейімдегіш ролі. Назар.

3. Назардың физиологиялық механизмдерін түсіну үшін И.П. Павлов пен А.А. Ухтомский еңбектерінің маңызы. Назар аударуда тежелу процесінің ролі.

4. Ойлау. Сана, төменгі сана, жоғарғы саналардың физиологиялық негіздері.

5. Сөйлеу. Сөздің қызметтері. Адамдарда сөз дамуымен байланысты үлкен жарты шарлар қыртысының қызметтік асимметриясы.

6. Психикалық қызметтердің іске асуында орталық жүйке жүйесінің қызметтік жағдайының маңызы.

7. Психикалық қызметтерді зерттеудің физиологиялық әдістері.

8. Есте сақтау және оның түрлері мен механизмдері. Ақпаратты есте сақтау және оны қайта шығару процестеріндегі мидың әрбір бөлімінің ролі.

9. Есте сақтау теориялары. Шартты рефлекс және есте сақтау. Есте сақтау бейімделу тәртібінің бір түрі ретінде.

10. Эмоциялар, олардың биологиялық ролі. Жіктелуі. Эмоциялар теориялары.

11. Эмоциялық жағдайлардың қалыптасуында ми құрылымдарының ролі. Эмоциялық шектен шығудың вегетативтік және қозғалыс компоненттері.

12. Адамның мақсатқа бағытталған іс-әрекетіндегі эмоциялардың ролі. Эмоциялық шектен шығу. (эмоциялық стресс).

13. Ұйқының биологиялық маңызы, оның кезеңдері мен түрлері. Ұйқының электроэнцефалографиялық көрсеткіштері. Парадоксальды ұйқы, баяу ұйқы. Түс көру. Ұйқы теориялары. (И.П. Павлов, Р.Гесс, П.К. Анохин және т.б. ).

14. Гипноздық жағдайлардың физиологиялық негіздері. Электрлік ұйқы.

5. Білім берудің және оқытудың әдістері (шағын топтар, пікірталас, жағдайлық есептер, жұптасып жұмыс істеу, презентациялар, кейстади және т.б.)

1) Қысқа уақыттық есті зерттеу. Тікелей есте сақтау көлемін анықтау.

2) Мағыналық естің көлемін анықтау.

3) Қабылдау мен ойлаудың жеке-тұлғалық ерекшеліктерін анықтау.

4) Назарды зерттеу.

6. Әдебиет: Негізгі: 1.Тақырып бойынша дәріс

2 Адам физиологиясы. Х.К. Сәтбаева, А.А.Өтепбергенов, Ж.Б. Нілдібаева, Алматы, 2005, 663

3 .Судаков К.В., и др. Нормальная физиология в динамических схемах: атлас: учеб.пособие. – М., 2009.

4.Агаджанян Н.А., Смирнов В.М.. Нормальная физиология: Учебник для студентов медвузов.- М.: ООО «Медицинское информационное агентство», 2007.

5.Орлов Р.С., Ноздрачев А.Д., Нормальная физиология: учебник + СД-диск. – М., 2006. – 696 с.

6 .Физиология человека. Под ред. Р.Шмидта, Г. Тевса. М.,., в 3-х томах.- 2007.

7. Ткаченко Б. И. и др. Физиология человека.Compendium: учебник. – М., 2009.

Қосымша:

1.Современный курс классической физиологии (избранные лекции) с приложением на компакт-диске. Под ре. Ю.В.Наточина, В.А.Ткачука. – М.: ГЭАТАР-Медиа, 2007. – 384 с.

2.Руководство к практическим занятиям по нормальной физиологии: Учеб. пособие / Н.Н.Алипов, Д.А.Ахтямова, В.Г.Афанасьев и др.; Под ред. С.М.Будылиной, В.М.Смирнова. – М.: Изд.центр «Академия», 2005. – 336 с.

3.Атлас по нормальной физиологии / Под ред. Н.А. Агаджаняна.-М.: Высшая школа, 2007 4.Судаков К.В., Киселев И.И. и др. Нормальная физиология в динамических схемах: Атлас (цветной, иллюстрированный): учебное пособие. – М., 2007. – 350 с.

5.Ситуационные задачи по физиологии с основами анатомии для самостоятельной работы студентов / Под ред. А.А. Утебергенова, Д.А. Адильбековой. - Шымкент, 2006. - 66 с.

6.В.М. Смирнов. Физиология в рисунках и таблицах.- М., «МИА», 2007.

7. Бақылау:Бірінші деңгейлік тесттік бақылауды жүргізу және билет бойынша жазбаша бақылау.

«АСТАНА МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ» АҚ

Физиология кафедрасы

№17 сабаққа таратылатын материал

Тақырып: Адамның жоғарғы психикалық қызметтерін зерттеу әдістері.

№1 жұмыс. Қысқа уақыттық есті зерттеу. Тікелей есте сақтау көлемін анықтау

Ес деп ақпаратты есте қалдыру, сақтау және өңдеуді атайды. Қысқа- және ұзақ уақыттық ес деп бөледі. Қысқа уақыттық ес деп, ақпараттың бірден өңделуі кезіндегі ақпараттың есте қалдырылуын түсінеді.

Жұмысқа қажеттілер: кезектескен 4, 5, 6, 7, 8, 9, және 10 элементі бар, алдыш-ала дайындалған 7 қатарлы сандар.

Жұмыстың жүргізілуі. Зерттелушіге мынадай: мұқият тыңдаңыз, сізге бірнеше сандар көрсетіледі, соларды есте қалдыруыңыз керек-деген нұсқаулар беріледі. Хаттамада есте қалдырған сандарыңызды көрсетілген тәртіп бойынша жазыңыз. Менің бұйрығым бойынша жазыңыз.

Қысқа қатардан бастап, зерттеуші әрбір қатардағы сандарды нақты дауыстап, бір рет оқып шығады. Әрбір қатарды оқығаннан 2-3 с. өткеннен соң, зерттеуші бұйрық бойынша «Жазыңыз» деп көрсетеді. Зерттелуші алдын-ала дайындалған хаттамада есте қалдырғандарын өз кезегімен жазып шығады. Нақты мәліметтер алынуы үшін, тәжірибені 4 рет қайталайды.

Жұмыс нәтижелері және оларды бейнелеу. Көрсетілген материалдардаң әрбір сериясындағы нәтижелерді салыстырыңыз. Табылған нәтижелерді талқылаңыз және есте қалдыруды анықтаңыз.

№2 Жұмыс. Мағыналық естің көлемін анықтау

Барлық психикалық үрдістер бір-бірімен өзара байланысқан. Ұзақ уақыттық ес қолайлы ақпаратты таңдау және ақпараттың келесі кезекте қайта өңделуімен қатар, ұзақ уақыт бойы сақталуын қамтамасыз етеді. Бұл үрдісте тікелей қабылдаудаудан басқа елестету, елес қалдыру, ойлау қатысады.

Жұмысқа қажетті: алдын-ала дайындалған 18 және одан жоғары «дәмді кешкі ас», «көңілді мейрам», «қайғы», «достық» және т.б. осы типтес алаңдаушылық түсініктері қолданылады.

Жұмыстың жүргізілуі. Зерттелушіге «Сізге бірқатар түсініктер көрсетіледі» деген нұсқау беріледі. Берілгендерді есте сақтау үшін, көрсетілгендердің өзіңіз қабылдаған ассоциациясы бойынша, оны қағазға сурет немесе белгілер (бірақ сөз түрінде емес) түрінде түсіріңіз. Түсініктерді қайта өңдеуде, Сіз өзіңіздің белгілеріңізді қолданасыз. Түсініктерді нақты қайта өңдеуге тырысыңыз.

Тәжірибеші дауыстап және анық түрде бір рет 18 түсінікті үзіліспен (үзіліс зерттелушінің белгілерін жазуға қажет) оқып шығады. 30 – 60 мин кейін зерттелуші өзінің белгілерінің астына барлық 18 түсінікті жазып шығады.

Жұмыс нәтижелері және оларды бейнелеу. Қате сандарын талқылаңыз және түрлі зерттелушінің нәтижелерін салыстырыңыз.

№3 жұмыс Қабылдау мен ойлаудың жеке тұлғалық ерекшеліктерін анықтау

Күрделi аналогиялар немесе сiзде абстрактiлiгi ойлар қандай?

Суреттеу: Әдiстеме 20 жұп сөздi-логикалық есептерден тұpaды. Осыны зерттеушi шешу керек. Зерттеушiнiң жұмысы - логикалық байланыстың 6 түpiн қайсысы әр бiр жұп сөзде қарастырылған aнықтаy керек, бұл үшiн оған «Шифр» кестесі көмектеседi. Оны қолданатын түр байланысы және әріптік мазмұны үлгiге келтiредi: А, Б, В, Г, Д, Е. Зерттеушi жұп сөздердің арасындағы қатынасын анықтау керек, сосын «ұқсасын» табу керек. Бұл кестеде «шифрды» таңдау – дәл осындай логикалық байланысы бар жұп сөздер содан соң қатардағы әрiптердi көрсету қажет. Ол «Шифр» кестесiндегi табылған ұқсастығына сәйкес келуi керек. Жұмысты орындау уақыты 3 минуттан аспау керек.

Құрал жабдықтар: Әдiстемелiк бланк, тipкey жауаптарының протокол бланкiсi.

Жұмыстьң жүргiзiлу барысы: Сiздiң алдыңдағы бланкта бiр-бiрiмен логикалық байланысқан 20 жұп сөз бар. Оған қарама-қарсы 6 түр логикалық байланысы бар сөздер 6 әріптен тұрады. 6 түр мысалы да «Шифр» кестесiнде келтiрiлген.

Сiз бiрiншiден жұп сөздер арасындағы байланысты анықтайсыз. Сосын «Шифр» кестесінен жұп сөзге сәйкес келетiн ұқсастықты табасыз. Содан кейiн әрiптiк қатардан сәйкес келетiн әрiптi қоршап қоясыз. Жұмысты орындау уакыты 3 минут.

Әдiстемелiк қажеттi құралдар Шифр

1.	Қорқыныш - қашу
2.	Физика - ғылым
3.	Қатесiз - дұpыс
4.	Қатар - 6ақша
5.	Жұп - екi
6.	Сөз - сөйлем
7.	Сергек - әлсiз
8.	Бостандық - ерiк
9.	Ел – қала
10.	Қолдаy - ұpcy
11.	Keк - жағу
12.	Он – сан
13.	Жылау - айқалап жылау
14.	Бөлiм - роман
15.	Тыныштық - қозғалыс
16.	Батылдық - батырлық
17.	Салқын - аяз
18.	Алдау - сенiмсiздiк
19.	Ән айту - өнер
20.	Стол - орындық

А. Қой - отар

Б. Құлпынай - жемiс

В. Теңiз - мұхит

Г.Жарық - қараңғы

Д. Улану - өлiм

Е. Дұшпан - дос емес

АБВГДЕ

Кiлт

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16	17	18	19	20
Д	Б	Е	А	Е	А	Г	Е	В	Г	Д	Б	Е	А	Г	Е	В	Д	Б	В

Баға, балдар	9	8	7	6	5	4	3	2	1
Дұрыс жауап саны	19	18	17	15	12-14	10-11	8-9	7	6

Баға

Нәтижелердi талдау

Егер зертелушi барлық cұpaқтapғa дұpыc жауап берсе және барлық қойылғандарды логикалық түсiндiрсе, онда бұл адам күрделi логикалық байланысты және абстракцияны дұpыc түсiндiредi деп айтуға болады.

Егер зертелуші қиыншылықпен нұсқayды түсініп қателесетiн болса, онда ойдың жан - жаққа таралуы логиканың жоқтығы, ойлардың диффузиялық байланыстығы бiр - бiрiмен логикалық ұқcacтығын түсiнбеушiлiк туралы қорытынды жасауға болады.

Ең жоғарғы ақпараттық қасиет ол зертелушi адамның ой салыстырумен байланысты. Салыстыру барысында айырмашылық байқау қиындығын мына мысалдармен түсiндiруге болады. Мысалы: суык - аяз.

№4 ЖҰМЫС. Назарды зерттеу

«Шульте кестелерi» әдiсi немесе сiздiң жұмысқа қабiлетiңiз қандай?

Зертелушiге кезектестiре бес кесте бередi оларды 1 - ден 25 дейiнгi сандар epікті түрде орналасқан. Зертелушi сандарды есу peтімен тауып, көрсетiп атайды. Тексеру бес кестемен қайталанады.

Жұмыстың жүргiзiлу барысы: Зертелушiге бiрiншi кecтeнi көpceтeді. Бұл кестеде 1 - ден 25 - ке дейiнгi сандар ретсiз орналасқан. Сосын кecтeнi жауып l - ден 25 дейiнгiсандарды ретімен көрсетiп ата. Тез және қатесiз iстeyгe ұмтыл дейдi. Kecтeнi ашып жұмыс басталумен секундомер қосады. Екiншi, үшіншіні және келесі кестелер ешқандай инструкциясыз көрсетіледі.

№ 1

14	9	2	21	13
22	7	16	5	10
4	25	11	18	3
20	6	23	8	19
15	24	1	17	12

№ 2

2	13	1	8	20
17	6	25	7	11
22	18	3	15	19
10	5	12	24	16
14	23	4	9	21

№ 3

21	11	1	19	24
2	20	18	5	10
4	13	25	16	7
17	6	14	9	12
22	3	8	15	23

№ 4

5	21	23	4	25
11	2	7	13	20
24	17	19	6	18
9	1	12	8	14
16	10	3	15	22

№ 5

3	17	21	8	4
10	6	15	25	13
24	20	1	9	22
19	12	7	14	16
2	18	23	11	5

Жасы	5 балл	4 балл	3 балл	2 балл	1 балл
10	45 және аз	46-55	56-65	66-75	7б және көп
11	35 және аз	36-45	46-55	56-65	66 және көп
12	30 және аз	31-35	36-4З	46-55	56 және көп

Уақыт, t

0 1 2 3 4 5

Құpaстыру деңгейi мына формуламен есептеледi:

КД=Т₁/ЖЭ

1,0 - ден төмен көрсетілсе жақсы құpaстыpy көрсеткіші.

Көрсеткiш 1,0 - ден қанша жоғары болса, соншалықты зертелушiге негiзгi жұмыс үшiн дайындықты қажет етедi.

Психикалық тұрақтылық мына формуламен есептеледi:

ПТ=Т₄/ЖЭ

Көрсеткiш 1,0 - ден төмен болса, онда жақсы психикалық тұрақтылықты бередi. Керсеткiш қанша жоғары болса, онда зертелушінің орындалатын жұмысының психикалық тұрақтылығы соншалықты төмен болады.

Негiзгi көрсеткiш орындалу уақыты және әр кестенің қателер саны. Әр кecтeнің нәтижесi бойынша (шалдығу қисығы) құрылу мүмкін. Ол көңіл тұрақтылығын және динамикаға қабiлетiн көрсетедi.

«АСТАНА МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ» АҚ

ФИЗИОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ

№18 ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚҚА АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК ӨҢДЕУЛЕР

Тақырыбы: Тәртіптің жүйелі механизмдері бойынша қорытынды сабақ..

Сағат саны: 4

Курс: 2

Мамандығы: 051301 «Жалпы медицина»

Құрастырушы:

Аға оқытушы Тулеубаева А.А.

Астана 2010ж

1. Тақырыбы: Тәртіптің жүйелі механизмдері бойынша қорытынды сабақ..

2. Мақсаты: Талдағыштар жүйесінің түзу-талдау әрекетінің күрделі кезеңдері мен тегершіктері туралы білім, студентке гоместаз бен бейімделіс тегершігін тереңінен талдауға мұқтаж етеді. Оқытылатын тақырыптың өзектілігі, уақытша байланыстың түзілу қабілеттілігі және онық ұзақ сақталынуы шартты-рефлекторлық әрекетті анықтайтын, негіз болып табылатын, ми қыртысы құрылымдарының икемділігінде. Жоғарғы психикалық қызметтердің түзілуінің физиологиялық негіздері туралы білім, тәртіптің өзгеруінде өтілетін, ауытқуларды анықтау және нақты түзетуді таңдау үшін қажет.

3. Оқу мақсаты: Сана үрдісінің негізінде жататын, адамның мақсатқа бағытталған әрекетін сипаттайтын, түрлі тесттік тапсырмаларды қолдануға студенттерді үйрету.