35. Өмірлік тәжірибені(ұ, ж) Проблемалық сұрақ:

маңыздандыру.	– «Ауа райы» деген сөзді қалай түсінесіңдер? Н
Мақсатты болжам	адамдар ауа райын бақылайды? Адам өміріне ауа р
3-5 минут	өзгеруі қалай әсер етеді?
	Балалар өз ойларын айтады.
	Қорытынды: Жел, қар, бұршақ, тұман, дауыл – барл
	райының белгілері. Ауа райында әрдайым өзгерісте
	алып жатады сол себепті үлкендер мен балалар ауа
	алдын ала біліп, соған дайын болып жүреді. Бұл
	олар үшін маңызды, себебі ауа райына сай киіну аса
ҰОҚ ортасы	(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

61. Тақырып бойынша Балалар Әліппе-дәптердегі суретті қарастырып, тал

жұмыс қатысады, өз тәжірибесінен алған әсерімен бөліседі.

6-25 минут Ауа райының өзгеруіне байланысты қауіпсіздік е

сақтаудың қағидасын бірге дайындайды:

– Жаз мезгіліндегі қатты ыстық адам өміріне

Әсіресе түскі мезгілде далаға шығуға болмайды.

таңертеңгісін ерте және кешкі уақытта шығу керек.

бірге су алып, баскиім кию керек.

– Қыс мезгілінде қатты аяз болады. Балалар тоңы қалмауы үшін кейде мектептерде сабақ тоқтатылады

– Қыста жиі көктайғақ болады. Ол машиналар ме жүргіншілер үшін қауіпті. Көліктер мұзда сырғанап көліктер мен жаяу жүргіншілерге соқтығысуы Көктайғақ кезінде табаны тайғанамайтын етік кию Мұз үстінде жүргенде тізені сәл бүгіп, қолды екі созып, қадамды жиі алып жүру керек. Егер құлайты сезінсең, мүмкіндігінше қырымен құлау керек. Бұл аяқ-қол жарақатынан сақтайды.

– Үй шатырындағы мұз сүңгілері де қауіпті. Басың түспес үшін үй маңынан алыстау жүріп, абай болу ке

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

Педагог балалардың найзағай туралы не білет анықтайды.

Жаңбыр жауған кезде күн күркіреп, найзағай ой Найзағай – бұлттардың өзара соқтығысынан пайда б атмосфералық қысым. Найзағай туралы ақындар жырлайды:

Нөсерлі жаңбыр жауды да, Жылғаны, сайды, бауды да Толтырды суға көлкітіп, Маңына үйдің көл бітіп, Тізеден кештік шалшықты, Елемей батпақ, балшықты. Найзағай шарт-шұрт ойнады,

131

132

От шашты жарқ-жұрқ жай оғы.

Нұрымен нөсер жайдары

Желкілдеп құрақ айдары,

Тоғайда құстар сайрады,

Құлпырып жон да жайнады.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

• Адам өміріне найзағай қауіпті ме? Найзағай кезінде ережені сақтау қажет?

Балалар талқылауға қатысып, өз ойларымен бөлісед Талқылау барысында шығатын қорытынды:

• Найзағай кезінде жеке тұрған ағаш түбіне жасы болмайды. Биік ағашқа найзағай жиі түседі.

• Егер найзағай кезінде суда жүрсең, жылдам жағағ Найзағай суға түссе, қатты зардап шегуің мүмкін.

• Найзағай кезінде қолшатырмен көшеде жүрмей, толастауын аялдамада, дүкенде тосу керек.

(Ұ) Динамикалық үзіліс: «Біз – қуатты ағашпыз» Балалар өздерін үлкен ағаш деп елестетеді. Ұйытқы оңға, солға соқты. Балалар денесін иіп, басын қолд құшақтайды.

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс. (Жалғасы)

– Дауыл дегеніміз не? Ол қандай қауіп төндіруі мүмк Педагог ақпараты: Дауыл – қатты ұйытқыға Күшті дауыл үйдің шатырын ұшырып, ағашты граф бағаналарын тамырымен жұлып, тіпті машин үйіріп алып соғады. Уақытылы жасырынып үлг адамды да көтеріп лақтыруы мүмкін, ұшқан заттар,

133

үйінділер, қираған ғимараттар басып қалу қау Құйыннан қорғанудың ең жақсы тәсілі – үйден далада жүрсең, кез келген ғимаратқа жасырыну. А далада шұңқырлы жерге қатты жабысып жату тиімді. қатты бұршақ пен селге ұласуы да мүмкін.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Адамдар ауа райы туралы қайдан біледі? Табиғи а жақындағанын алдын ала білуге бола ма?

Балалар теледидардан ауа райы болжамы тыңдайтынын айтады.

Педагог ақпараты: Гидрометеорталық – ауа өзгеруін қадағалайтын мекеме. Олар жер серігі жақындап келе жатқан дауыл жайлы ақпарат алады. құрылғылардың көмегімен мамандар ауа райын болж

Көптілділік: ауа райы болжамы – прогноз по weather forecast

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Төтенше жағдай дегеніміз не?

Балалар өз ойларымен бөліседі.

Педагог ақпараты: Төтенше жағдай – белгілі бір орын алған табиғат құбылыстары: апат, өрт, жер с дауыл, су тасқыны.

Болжам табиғи апат болатыны жайлы хабарлағ азаматтық қорғаныс қызметі халықты жақындап келе қауіп, оның күші жайлы хабардар етеді. Хабар же радио, теледидар арқылы хабарланып, азаматтық қо қызметкерлері барлық қорғаныс шараларын жасайды

134

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Жер сілкінісі дегеніміз не?

Балалардың жауаптары.

Педагог ақпараты: Таулы аумақта жердің астынд қозғалыс болып тұрады, ол жер бетінің дірілдеп, тер әкеліп соғады.

Тәжірибе. Педагог ыдыстағы суға ұсақ тастарды та балалар тастардан таралған толқынды бақылайды. Т толқын – судың қозғалысы. Жер сілкінісі бар осындай қозғалыстар пайда болады.

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

– Жер сілкінісі кезінде не істеу керек? Адамдардың қалай сақтауға болады?

Балалар Әліппе-дәптердегі суретті қарастырып, талқылайды, төтенше жағдайларға байланысты ұйымдастырылған ҰОҚ еске түсіріледі.

Қорытынды: Жер сілкінісі кезінде балалар мектепт болса, партаның астына жасырынып, дүмпудің толас тосады. Неліктен партаның астына жасырыну қажет Себебі парта баланы жоғарыдан құлаған заттардан қорғайды.

Қауіпсіздік ережесі:

• Дүмпу тоқтаған соң, жылы киімдерін алып, арнайы шығу керек. Ғимаратта қолшатырмен белгіленген орындар болады.

• Жан-жаққа жүгіруге болмайды.

• Педагог балаларды тексеріп, қорғағыш маска және жайлы мәлімет жазылған бейджик таратады.

– Қандай табиғи апаттарды білесіңдер? Өрттің ш қандай себеп болуы мүмкін?

Балалар өрт сіріңкемен ойнағаннан, газ құрылғыл дұрыс жұмыс жасамауынан, өшірілмеген үтіктен, о сөндірілмеген оттан пайда болатыны жайлы талқы Педагог ақпараты: Балконнан лақтырылған тұқылы да себеп болуы мүмкін. Тіпті асүйдегі пердесі желден газ пешіне тиіп, өрт шығуы мүмкін. арада үлкен аумаққа таралады. Өрт күйдіріп қана тұншықтыратын түтін иісімен де қауіпті.

– Өрт сөндірумен кім айналысады? Көмек шақы қандай нөмірге хабарласу керек?

Педагог ақпараты: Өрт сөндірушілер өртті суме арнайы көбікпен сөндіреді. Егер өрт электр құрылғ пайда болса, розеткадан сымды ажырату керек. Кі отты сөндіруге гүлсауыттағы су да жарайды.

Немесе оттың үстіне тығыз затты (кілемше, жа күртеше) жауып, аяқпен таптап өшіруге болады. Педагог отты өшіру әдістерін көрсетеді.

Өрт сөндірушінің киімі адам терісін күйіп қалудан қо Ал баскиімі көзін оттан сақтап, тыныс алуына ыңғай сөндіруші шыныққан, мықты, төзімді болуы тиіс, оның жұмысы ауыр, қауіпті.

135

136

	Тәжірибе. Стақан немесе банка ішіне педагог балау
	салып, жағады. Содан кейін бетін жауып қояды. Сол к
	дірілдеп, кішірейіп барып сөніп қалады.
	Көптілділік: өрт – пожар – fire
	Педагог ақпараты:
	– Өрт кезінде өрт қызметі – 101 нөміріне хабарлау ке
	– Тығылуға болмайды! Әйтпесе өрт сөндірушілер
	қалуы мүмкін.
	– Жамылғыға оранып, далаға шығатын қауіпсіз жолд
	керек.
	– Егер үй ішінде қалың түтін болса, жерге жатып,
	қарай еңбектеу керек.
	– Түтіннен бетке байланған сулы мата көмектеседі.
	– Үнемі көмекке шақырып айғайлауды ұмытпа,
	даусы арқылы тез табады. Өрт сөндірушіні көрсең
	жетуге тырыс, ол өртенген ғимараттан шығуға көмек
	Құтқару қызметтерінің нөмірі – 101, 102, 103, 104, 11
	–Егер сендер құтқарушыларға көше атауы мен үй
	қате айтсаңдар, не болуы мүмкін?
	Балалардың жауаптары.
IV. ҰОҚ қорытындысы.	Педагог ҰОҚ қорытындылайды.
Рефлексия	– Бүгінгі ҰОҚ-де қандай қызықты ақпаратты білдің
25-30 минут	– Сендерге не ұнады?
	(Р) Педагог балаларға ҰОҚ барысындағы жұмыстар
	сәттілік баспалдағы арқылы бағалауды ұсынады.

137

– Егер сендер табиғи апаттарға байланысты қауіпсізд ережелерін түсінбесеңдер, онда баспалдақтың ең төм сатысына жабырқау смайликтің суретін салыңдар. Е барлығын түсініп, жаңа алған білімдеріңді айта алса онда баспалдақтың ең жоғарғы сатысына көңілді смайликтің суретін салыңдар. Ал егерде өз білімдері сенімсіз болсаңдар, смайликтің суретін баспалдақты 2-сатысына салыңдар.

– Кім смайликті баспалдақтың қай сатысына салды? Неліктен?

Педагог мүмкіндігіне қарай түрлі пікірлерді тыңдай

№ 15

ТАҚЫРЫБЫ: ҚАУІПСІЗДІК МЕКТЕБІ. ҚАУІПТІ		Мектеп/МҰ:
ЖАНУАРЛАР
Күні:		Педагогтің аты-ж
СЫНЫП/ТОП:		Қатысқандар сан
ҰОҚ оқытылу	0.3.3.2. Жануарлармен байланыс кезінде қауіпсіздік ережел
мақсаттары
Күтілетін нәтиже	Барлық балалар:
	Жануарлармен байланыс кезіндегі қауіпсіздік ережелерін бі
	Көпшілік балалар:
	Жануарлармен байланыс кезіндегі қауіпсіздік ережелерін қо
	Кейбір балалар:
	Жануарлармен байланыс кезіндегі қауіпсіздік ережелерін қ

138

Тілдік мақсат		Дағдыларын дамыту:
		Қауіпсіздік талаптарын орындайды. Баспанасыз жануарлар
		тазалық ережелерін сақтау қажеттігін түсінеді.
		Көптілділік: ит – собака – dog
		Негізгі терминдер мен сөз тіркестері: малдәрігері, асыран
		баспанасыз жануарлар, қылық, құтыруға қарсы екпе, құтыр
		Пікір алмасу сұрақтары:
		Асыранды жануарлар несімен қауіпті?
		Жабайы жануарлар несімен қауіпті?
		Асыранды жануарлар қауіпті ме?
		Баспанасыз жануарлар туралы не білесің, олар қайдан пайд
		Ит қабудан қалай қорғануға болады?
		Жәндіктердің шағуы қаншалықты қауіпті?
Өткен ҰОҚ алған		Жануарлардың әрекеті туралы қарапайым түсінігі болуы.
білім
		Жоспар
Жоспарланған	Жоспарланған жұмыс түрлері
уақыт
І. Дұрыс әсерлі	(Ұ) Жағымды көңіл күй орнату.
көңіл күй орнату	«Жабайы және үй жануарлары»
0-2 минут	Балалар шеңбер бойына жиналады, педагог аттарын атап,
	түрлі жануарларды көрсетеді. Жабайы жануарды көрсетсе
	қолдарын алға созып отырады, үй жануарын айтса, қолдары
	көтереді.
	Мысалы: сиыр, қоян, жылқы, қасқыр, мысық, түлкі, қой, қозы
	маймыл, қаз және т.б.

II. Өмірлік	(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:
тәжірибені	– Ойын барысында жабайы және үй жануарын ажырата алатын
маңыздандыру.	көрсеттіңдер. Екеуінің қандай айырмашылығы бар екен?
Мақсатты	Балалардың жауаптары.
болжам	Қорытынды: Қоршаған ортада көптеген жануарлар өздері
3-5 минут	тауып жейді, жауларынан қорғанады, өздеріне баспана та
	ұрпақтарына қамқор болады, олар – жабайы жануарлар.
	Үй жануарлары тек адамдардың қамқорлығымен өмір сүреді.
	оларды тамақпен, баспанамен қамтамасыз етіп, қамқор болад

ҰОҚ ортасы (Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

61. Тақырып– Жабайы аңдар несімен қауіпті болуы мүмкін?

бойынша жұмыс 6-25 минут

Педагог ақпараты: Жануарлар әлемі әртүрлілігімен ерек

Табиғатта үлкен, кіші жануарлар кездеседі. Бір жануарлар

біреулері жүзеді, кейбіреулері ұшады, жорғалайды. Бірақ

жануарлардың барлығы адам үшін қауіпті.

– Жабайы жануарлардан қауіп төнбес үшін қандай ережел

ұстау керек?

Балалардың жауаптары.

Қауіпсіздік ережелері:

• Жабайы жануарларға жақындама.

• Жабайы жануарларды ұстама.

• Орманда ашық аяқкиіммен жүрме.

• Жыланды көрсең, оған тиіспе.

• Жылан немесе басқа жабайы жануар тістеп алса, дереу дәрі

жүгіну.

139

140

– Адамдар өз үйіндегі жабайы жануарлармен қалай қарым-қа жасау керек?

Балалардың жауаптары.

Педагог ақпараты: Қазіргі таңда адамдар үйлерінде жылан, тіпті қолтырауын сияқты жабайы жануарларды ұстайд бұл жануарлар олардың өмірі үшін қауіпті екенін ешқаш шығармауы тиіс.

Қауіпсіздік ережелері:

• Жабайы аңдар қолға үйретілген болса да, ол жабайы екенін керек және оларға ерекше сақтықпен қараған жөн.

• Иесі әрдайым жануарлар дәрігеріне көрсетіп, уақытылы екп тұруы керек.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Адамға үй жануарлары қауіпті болуы мүмкін бе?

Балалардың жауаптары.

Педагог ақпараты: Үй жануарлары мейірімді, сүйкімді болы мүмкін. Бірақ олар күтпеген жерден өзін үркіткен адамға жасауы да мүмкін.

– Адам үй жануарларымен қандай қарым-қатынаста болуы к Балалардың жауаптары.

Қауіпсіздік ережелері:

• Иесі әрдайым үй жануарын уақытылы тамақтандырып, қа жасау керек.

• Уақытылы екпе жасату керек.

• Балалар өзі білмейтін бөтен жануарларға жақындамағаны д

«Ғажайыпқа айналу» ойыны.

Балалар ым-ишара, дауыс арқылы үй жануарларын бейнелей

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Баспанасыз жануарлар қайдан пайда болады? Қорытынды: Ойыншыл мысықты, тентек күшікті балалар ж көреді. Олармен ойнаған көңілді. Бірақ жануарларды арнайы баруға, аяқкиімді бүлдірмеуге, жиһаздарды тырналамауға үй қажет. Оларды уақытында тамақтандыру және серуендету қа Өкінішке орай, кейбір балалар асыранды жануарларды күтке жақсы көрмейді, ал ата-аналарының уақыты жоқ. Сол себепт кішкентай күшік пен мысықты далаға шығарып жібереді. Ад жануарды асырауға алмас бұрын осының бәрін ойластыру ке мысық не күшік сатып әперуін өтінген бала ол жануарлар үш жауапты екенін білгені жөн.

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

Балалар Әліппе-дәптердегі суретті қарастырып, жағдайды талқылайды.

Педагогпен бірге ереже құрастырады:

– Баспанасыз жануарды көру аянышты, бірақ жақындау да қа Баспанасыз иттер мен мысықта адамға жұғатын аурулар бола себепті оларды алыстан ғана тамақтандыр, бірақ сипап, қолға болмайды.

– Баспанасыз иттің әрекетін болжау қиын. Ол сенің сипағың өзіне шабуыл деп түсініп қалуы мүмкін.

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Иттерден қалай қорғануға болады?

141

142

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

Балалар Әліппе-дәптердегі суретті қарастырады.

•  Топтанып жүрген иттерді көрсең, жолдың бағытын өзгерті айналып өткен жөн.

•  Иттен қашып, жүгіруге болмайды, артыңнан қуалап, бас са мүмкін.

•  Иттен қолыңда бар заттармен: қолшатыр, сөмке, қораппен қорғанып, тасалан. Заттарды итке лақтырма.

•  Ашулы иттің көзіне тік қарауға болмайды. Ит сен қарсылас келіп тұр екен деп, шабуылдауы мүмкін.

Көптілділік: ит – собака – dog

(Ұ, Ж) Проблемалық сұрақ:

– Жәндіктердің шағуы қауіпті ме?

(Ұ, Ж) Әліппе-дәптермен жұмыс.

Балалар Әліппе-дәптердегі суретті қарастырып, талқылай Педагог ақпараты: Жәндіктердің шағуы қауіпті болуы мүмк Масалар энцефалит, безгек ауруларын тасушы. Араның шағу аллергиясы бар адамды дертке шалдықтыруы ғажап емес. Ш түрлі ауруды тасушылар, себебі олар қоқыс арасында, дәретх жүреді. Шыбын бар үйде тамақтың бетін жауып, терезеге қор тор орнатып, шыбынға қарсы арнайы құралдарды қолданған

IV. ҰОҚ	Педагог ҰОҚ қорытындылайды.
қорытындысы.	– Бүгінгі ҰОҚ-де қандай қызықты ақпаратты білдіңдер?
Рефлексия	– Сендерге не ұнады?
25-30 минут	(Р) Педагог балаларға ҰОҚ барысындағы жұмыстарын сәттіл
	баспалдағы арқылы бағалауды ұсынады.
	– Егер сендер жануарлармен байланыс кезіндегі қауіпсіздік е
	түсінбесеңдер, онда баспалдақтың ең төменгі сатысына жабы
	смайликтің суретін салыңдар. Егер барлығын түсініп, жаңа а
	білімдеріңді айта алсаңдар, онда баспалдақтың ең жоғарғы с
	көңілді смайликтің суретін салыңдар. Ал егерде өз білімдерің
	сенімсіз болсаңдар, смайликтің суретін баспалдақтың 2-саты
	салыңдар.
	– Кім смайликті баспалдақтың қай сатысына салды? Нелікте
	Педагог мүмкіндігіне қарай түрлі пікірлерді тыңдайды.

№16

	ТАҚЫРЫБЫ: ҚАУІПСІЗДІК МЕКТЕБІ.		Мектеп/МҰ:
	ТАБИҒАТТА ӨЗІН ДҰРЫС ҰСТАУ
	Күні:		Педагогтің аты-жөні:
	СЫНЫП/ТОП:		Қатысқандар саны:
	ҰОҚ оқытылу	0.3.3.3. Таныс емес өсімдіктерді қолданудың қауіпсіздік ереже
	мақсаттары
143	Күтілетін	Барлық балалар:
	нәтиже	Таныс емес өсімдіктерді қолданудың қауіпсіздік ережелерін біл

144

	Көпшілік балалар:
	Таныс емес өсімдіктерді қолданудың қауіпсіздік ережелерінің м
	Кейбір балалар:
	Таныс емес өсімдіктерді қолданудың қауіпсіздік ережелерін қо
Тілдік мақсат	Дағдыларын дамыту:
	Күнделікті өмірде қауіпсіздік талаптарын орындайды.
	Табиғаттағы қауіпті жағдайларда қорғану туралы біледі.
	Көптілділік: жидек – ягода – berry
	Негізгі терминдер мен сөз тіркестері: орман, дала, алау, өрт,
	саңырауқұлақ.
	Пікір алмасу сұрақтары:
	Табиғат аясында серуендегенде нені істеуге болады, нені істем
	Табиғат аясында тағы қандай қауіп кездесуі мүмкін?
	Саңырауқұлақтарды қалай дұрыс жинауға болады?
	Неліктен дәрілік өсімдіктерді «жасыл дәріхана» деп атайды?
Өткен ҰОҚ	Табиғат аясындағы қарапайым қауіпсіздік ережелерді білуі.
алған білім
			Жоспар
Жоспарланған уақыт		Жоспарланған жұмыс түрлері
І. Дұрыс әсерлі көңіл		(Ұ) Жағымды көңіл күй орнату.
күй орнату			«Соқпақ жол»
0-2 минут			• Балалар көздерін жұмып, өздерін даладамыз деп ел
			Жалаң аяқтары жұмсақ жасыл шөпте тұр.
			• Өсімдік сабағы, жапырағы және гүлдерінен адам өзіне
			алады.
			• Күн шуағы денелерін қыздырып, күш береді.

• Балалар өзенге барып, аяқтарымен суға түсті.

• Су барлық жайсыздықты жуады. Балалар жағымды алады.